Ένα πρωινό του Οκτωβρίου, χιλιάδες χρήστες του διαδικτύου άνοιξαν τους λογαριασμούς τους και βρέθηκαν μπροστά σε μια ασυνήθιστη σύγκρουση. Κινέζοι και Τούρκοι αντάλλασσαν επιθέσεις για την ιστορία, την καταγωγή και την εθνική τους ταυτότητα. Φωτογραφίες αρχαίων πολεμιστών, χάρτες ξεχασμένων αυτοκρατοριών, αναφορές στο Σινικό Τείχος και σαρκαστικά σχόλια για την τουρκική οικονομία κατέκλυσαν το X. Πίσω όμως από αυτή τη φαινομενικά παράξενη διαδικτυακή αντιπαράθεση κρυβόταν κάτι πολύ σοβαρότερο. Η σύγκρουση δύο διαφορετικών αντιλήψεων για την ιστορία και τα όρια της εθνικής ισχύος.
Η σπίθα άναψε από το ζήτημα των Ουιγούρων και την κινεζική επαρχία Σιντζιάνγκ. Ο παντουρκισμός, το ιδεολογικό όραμα μιας ευρύτερης κοινότητας τουρκογενών λαών που εκτείνεται από την Ανατολία μέχρι την Κεντρική Ασία, αγγίζει μια περιοχή την οποία το Πεκίνο θεωρεί αναπόσπαστο τμήμα της επικράτειάς του. Για την Άγκυρα η επίκληση κοινής γλώσσας και καταγωγής αποτελεί εργαλείο πολιτιστικής και γεωπολιτικής επιρροής. Για την Κίνα, όταν τέτοιες αναφορές αποκτούν εδαφικές προεκτάσεις, μετατρέπονται σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Εκεί ακριβώς η ιστορική ρητορική παύει να είναι ένα αθώο παιχνίδι εντυπώσεων.
Η απάντηση των Κινέζων χρηστών υπήρξε ιδιαίτερα σκληρή. Στο επίκεντρο βρέθηκε η ίδια η ιστορική αφήγηση της Τουρκίας, με αναφορές στην ελληνική, περσική και αρμενική πολιτιστική κληρονομιά της Ανατολίας. Δεν έλειψαν οι υπερβολές και οι ιστορικά αμφισβητήσιμοι ισχυρισμοί, όμως η ουσία της αντιπαράθεσης είχε ήδη αποκαλυφθεί. Μια χώρα που συχνά χρησιμοποιεί το ιστορικό παρελθόν ως μέσο προβολής ισχύος βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπη με την ίδια μέθοδο. Η ιστορία που επιστρατεύεται για να στηρίξει διεκδικήσεις μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε πεδίο αμφισβήτησής τους.
Στην εκπομπή του δημοσιογράφου Λάμπρου Καλαρρύτη, ο διεθνολόγος Ανδρέας Λιούμπας ανέδειξε μια ακόμη διάσταση. Την πιθανότητα οργανωμένης κινεζικής κινητοποίησης στο διαδίκτυο, με τεράστιο αριθμό λογαριασμών να συμμετέχουν στην αποδόμηση του τουρκικού αφηγήματος. Πρόκειται για εκτίμηση που απαιτεί περαιτέρω τεκμηρίωση ως προς την έκταση και την κρατική εμπλοκή, αναδεικνύει όμως ένα πραγματικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης αντιπαράθεσης. Οι μάχες δεν δίνονται πλέον αποκλειστικά με πολεμικά πλοία, αεροσκάφη και διπλωματικές ανακοινώσεις. Δίνονται και στην οθόνη ενός κινητού, εκεί όπου εκατομμύρια άνθρωποι διαμορφώνουν αντιλήψεις για την ιστορία και την ισχύ των κρατών.
Το εντυπωσιακότερο στοιχείο βρίσκεται ίσως αλλού. Στις 15 Οκτωβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών Κίνας και Τουρκίας συναντήθηκαν στο Μπακού, επιβεβαιώνοντας τη βούληση για στενότερη οικονομική και στρατηγική συνεργασία. Λίγες ημέρες αργότερα οι διαδικτυακές κοινότητες των δύο χωρών συγκρούονταν με πρωτοφανή ένταση. Η διπλωματία συνέχιζε να χαμογελά μπροστά στις κάμερες, την ώρα που στον ψηφιακό κόσμο ξεδιπλώνονταν οι βαθύτερες ιστορικές και γεωπολιτικές αντιθέσεις.
Για την Ελλάδα, η υπόθεση αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όχι επειδή κάθε σύγκρουση της Τουρκίας με μια τρίτη χώρα αποτελεί αυτομάτως ελληνικό κέρδος. Μια τέτοια ανάγνωση θα ήταν επιπόλαιη. Το πραγματικό δίδαγμα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο μια μεγάλη δύναμη αντιμετωπίζει αφηγήματα που θεωρεί ότι αγγίζουν τα ζωτικά της συμφέροντα. Η Κίνα διαχωρίζει την οικονομική συνεργασία από τις ευαισθησίες της για την εδαφική ακεραιότητα, ενώ η Άγκυρα ανακαλύπτει ότι το όραμα της τουρκικής επιρροής δεν γίνεται αποδεκτό χωρίς αντιδράσεις σε κάθε γωνιά της Ασίας.
Κάπου ανάμεσα στους χάρτες της Κεντρικής Ασίας και στις ακτές του Αιγαίου βρίσκεται ένα μάθημα που αξίζει να προσέξουμε. Η ιστορία δεν είναι απλώς μια συλλογή παλιών σελίδων, ούτε η εθνική ισχύς μετριέται αποκλειστικά με οικονομικούς δείκτες και εξοπλισμούς. Χρειάζεται γνώση, στρατηγική συνέπεια και επίγνωση των ορίων του αντιπάλου. Γιατί στον κόσμο των μεγάλων δυνάμεων οι φιλοδοξίες δοκιμάζονται πάντοτε απέναντι στην πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα δεν συγκινείται από αυτοκρατορικές αναμνήσεις.
Νικόλαος Λύκος