Έχει καταντήσει σχεδόν κωμωδία η ελληνική εξωτερική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο. Μόνο που το εισιτήριο το πληρώνει ο Ελληνικός λαός και η παράσταση δεν έχει διάλειμμα. Η Τουρκία υπογράφει συμφωνίες με τη Λιβύη, ανοίγει πόρτες στην Αίγυπτο, διεκδικεί θαλάσσιες περιοχές και στην Αθήνα ανακαλύπτουμε κάθε τόσο το Διεθνές Δίκαιο. Λες και πρόκειται για κάποιο μυστικό υπερόπλο που το βγάζουμε από το συρτάρι μόλις εμφανιστεί ο επόμενος τουρκικός χάρτης.
Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Εκείνο που προηγουμένως απέρριπτε. Οι Τούρκοι κατάφεραν να προσεγγίσουν ακόμη και τους παλιούς αντιπάλους τους ενώ εμείς εκδώσαμε τις απαραίτητες ανακοινώσεις. Καταδικάσαμε, ενημερώσαμε τους εταίρους μας και υπενθυμίσαμε ότι το μνημόνιο είναι παράνομο. Σε λίγο θα χρειαστούμε επετειακή έκδοση της ανακοίνωσης για να γλιτώνουμε και το γράψιμο.
Μην παρεξηγηθούμε. Το Διεθνές Δίκαιο είναι σοβαρό πράγμα και η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά επιχειρήματα. Μόνο που το δίκιο δεν διαθέτει πόδια για να περπατήσει μόνο του ούτε χέρια για να σταματήσει όποιον το αμφισβητεί. Χρειάζεται σχέδιο και πρωτοβουλίες. Διαφορετικά καταλήγει να θυμίζει εκείνη την πινακίδα που γράφει «Απαγορεύεται η στάθμευση» ενώ από κάτω έχουν παρκάρει μέχρι και πάνω στο πεζοδρόμιο.
Και ερχόμαστε στο ωραίο. Το 2020 πανηγυρίζαμε για τη συμφωνία ΑΟΖ με την Αίγυπτο. Μια σημαντική συμφωνία ασφαλώς. Μόνο που ήταν μισή! Η οριοθέτηση σταμάτησε κοντά στον 28ο μεσημβρινό αφήνοντας την περιοχή ανατολικότερα για το μέλλον. Πέρασαν έξι χρόνια και το μέλλον μάς χτύπησε την πόρτα με τουρκική προφορά.
Όχι βέβαια ότι εξαφανίστηκαν τα ελληνικά δικαιώματα. Η μερική συμφωνία δεν σημαίνει νομική παραίτηση από τη Ρόδο ή το Καστελόριζο. Το ερώτημα είναι γιατί η εκκρεμότητα παραμένει. Περιμένουμε να συμφωνήσει πρώτα ο Ερντογάν; Να μας στείλει συγχαρητήριο τηλεγράφημα η Άγκυρα; Ή μήπως χρειάζεται να ανακαλύψει κάποιος νέος υπουργός ότι το Καστελόριζο δεν βρίσκεται στον Ατλαντικό;
Στο μεταξύ η Αίγυπτος κάνει αυτό που κάνουν τα κράτη όταν κοιτάζουν τα συμφέροντά τους. Συνεργάζεται με την Ελλάδα αλλά συνομιλεί και με την Τουρκία. Δεν παντρεύτηκε την Αθήνα ούτε ορκίστηκε αιώνια πίστη σε κανένα ελληνικό υπουργείο. Εξακολουθεί μάλιστα να απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ας καταλάβουμε επιτέλους ότι οι συμμαχίες χρειάζονται διαρκή δουλειά και δεν είναι οικογενειακές κουμπαριές που τις θυμόμαστε μόνο στις γιορτές.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η Κύπρος μας. Η Κυπριακή Δημοκρατία με τα δικά της θαλάσσια δικαιώματα και την ιδιαίτερη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο. Γιατί λοιπόν δεν έχει προχωρήσει η οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου; Ποιες διαβουλεύσεις έχουν γίνει; Ποια εμπόδια παραμένουν και ποιος είναι ο σχεδιασμός;
Θα μας πουν ότι το ζήτημα είναι σύνθετο. Σωστά. Ότι η Τουρκία αντιδρά. Επίσης σωστά. Ότι χρειάζονται προσεκτικοί χειρισμοί. Απολύτως κατανοητό. Μόνο που αν κάθε δύσκολη υπόθεση παραπέμπεται στις ελληνικές καλένδες τότε σε λίγο θα χρειαστούμε ολόκληρο ημερολόγιο αποκλειστικά για τα κυριαρχικά μας δικαιώματα.
Η οριοθέτηση με την Κύπρο μας δεν είναι μαγικό ραβδί. Δεν θα εξαφανίσει τις τουρκικές διεκδικήσεις ούτε μπορεί να γίνει χωρίς σοβαρή νομική προετοιμασία και διπλωματικό συντονισμό. Αλλά άλλο η προετοιμασία και άλλο η ακινησία. Η Άγκυρα αντιμετωπίζει την Ανατολική Μεσόγειο σαν σκακιέρα και η Αθήνα δίνει συχνά την εντύπωση ότι περιμένει να τελειώσει η παρτίδα για να διαμαρτυρηθεί πως ο αντίπαλος δεν έπαιζε σύμφωνα με τους κανόνες.
Ας ανοίξει λοιπόν ουσιαστικά η συζήτηση για την ΑΟΖ με την Κύπρο μας. Με συγκεκριμένες προτάσεις, προετοιμασία και απαντήσεις. Όχι με άλλη μία φωτογραφία μπροστά σε έναν χάρτη ούτε με τις γνωστές μεγαλοστομίες περί γεωπολιτικής αναβάθμισης που εξαφανίζονται μόλις η Άγκυρα βγάλει τον επόμενο μαρκαδόρο.
Διότι στο τέλος θα καταφέρουμε το ακατόρθωτο. Να έχουμε δίκιο στη θάλασσα και να ψάχνουμε στην ξηρά ποιος θα αναλάβει την ευθύνη να το αξιοποιήσει.
Ανδρέας Λεοντίου