Γράφει ο Ανδρέας Λεοντίου
Εκεί που είχαμε αρχίσει να πιστεύουμε ότι το μεγαλύτερο κατόρθωμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι να ποντίσουμε ένα ηλεκτρικό καλώδιο χωρίς να μας ζητήσει τον λόγο η Άγκυρα, έρχεται η Τουρκία να μας προσγειώσει στην πραγματικότητα. Η γειτονική χώρα ετοιμάζει νομοσχέδιο που συνδέεται με τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», επιχειρώντας να ντύσει με τον μανδύα της εσωτερικής νομοθεσίας τις γνωστές θαλάσσιες διεκδικήσεις της. Όσο εμείς μετράμε NAVTEX και κυβερνητικές ανακοινώσεις, οι γείτονες σχεδιάζουν τα επόμενα βήματά τους.
Ο στρατηγικός αναλυτής Σάββας Καλεντερίδης, σε πρόσφατη παρέμβασή του στο Geopolitico, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει η ψήφιση ενός τέτοιου νόμου. Συνδέει την τουρκική πρωτοβουλία με δύο ζητήματα ιδιαίτερης σημασίας για την Ελλάδα. Την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Πρόκειται για δύο διαφορετικές υποθέσεις που καταλήγουν στο ίδιο πρόβλημα. Τη διαρκή προσπάθεια της Τουρκίας να επιβάλει τις απαιτήσεις της εις βάρος των ελληνικών δικαιωμάτων.
Ασφαλώς ένας τουρκικός νόμος δεν μπορεί από μόνος του να αλλάξει το διεθνές δίκαιο. Αν ήταν τόσο εύκολο θα ψηφίζαμε κι εμείς ότι καταργείται η ακρίβεια και την επόμενη ημέρα θα αγοράζαμε ελαιόλαδο με τις τιμές του 2010. Το πρόβλημα είναι η πολιτική αξιοποίηση ενός τέτοιου νόμου. Η Άγκυρα θα μπορούσε να τον επικαλείται σε κάθε νέα αντιπαράθεση για έρευνες και θαλάσσιες δραστηριότητες, παρουσιάζοντας τις διεκδικήσεις της ως θεσμοθετημένες κρατικές απαιτήσεις. Δεν θα αποκτούσε περισσότερα δικαιώματα βάσει του διεθνούς δικαίου, θα αποκτούσε όμως ένα ακόμη εργαλείο πίεσης.
Η υπόθεση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τακτικής. Ένα έργο ενεργειακής διασύνδεσης έχει μετατραπεί σε διπλωματικό σίριαλ με ναυτικές αναγγελίες, κυβερνητικές διαρροές και πανηγυρισμούς κάθε φορά που ένα ερευνητικό σκάφος καταφέρνει να κάνει τη δουλειά του. Η Αθήνα διαβεβαιώνει ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια, ενώ η Άγκυρα επιμένει να εμφανίζει τις διπλωματικές επαφές ως επιβεβαίωση ότι διαθέτει λόγο στις θαλάσσιες περιοχές που διεκδικεί.
Στη μέση αυτής της ιστορίας βρίσκεται η περίφημη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία, της οποίας το πλήρες κείμενο δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα. Επί ημέρες ακούμε διαβεβαιώσεις ότι δεν υπήρξε αίτημα αδειοδότησης, χωρίς όμως να γνωρίζουμε την ακριβή διατύπωση του εγγράφου. Η κυβέρνηση μπορεί να επαναλαμβάνει ότι όλα έγιναν όπως έπρεπε, αλλά η διαφάνεια δεν είναι εχθρός της εξωτερικής πολιτικής. Τι ακριβώς γνωστοποιήθηκε στην Άγκυρα και γιατί δεν έχει δημοσιοποιηθεί το περιεχόμενο της διακοίνωσης;
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να μετατρέψει ακόμη και μια διπλωματική ενημέρωση σε πολιτικό προηγούμενο. Σήμερα θα επικαλείται μια γνωστοποίηση, αύριο θα απαιτεί προηγούμενη συνεννόηση και μεθαύριο θα παρουσιάζει ως αυτονόητο ότι κάθε ερευνητικό πλοίο πρέπει πρώτα να περάσει από το γραφείο του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι να συνηθίσουμε μια μονομερή τουρκική απαίτηση σαν να αποτελεί κανονική διεθνή διαδικασία. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την προειδοποίηση του Καλεντερίδη ιδιαίτερα επίκαιρη.
Η ίδια τουρκική λογική εμφανίζεται και στο ζήτημα των 12 ναυτικών μιλίων. Η Ελλάδα διαθέτει το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών της υδάτων έως αυτό το όριο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Το έχει ήδη ασκήσει στο Ιόνιο, ενώ στο Αιγαίο παραμένει στα έξι ναυτικά μίλια υπό τη σκιά του τουρκικού casus belli του 1995. Το παράδοξο είναι ότι η Τουρκία εφαρμόζει τα 12 μίλια στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά θεωρεί την αντίστοιχη ελληνική επέκταση στο Αιγαίο αιτία πολέμου. Προφανώς στην Άγκυρα το διεθνές δίκαιο λειτουργεί σαν μεζούρα που ανοίγει και κλείνει ανάλογα με το ποιος κρατά την άκρη της.
Την ώρα λοιπόν που η Τουρκία προετοιμάζει νέες νομοθετικές κινήσεις για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της, η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο. Πώς θα προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου; Πώς θα αντιμετωπιστούν οι τουρκικές απαιτήσεις; Ποια είναι η στρατηγική για τα 12 ναυτικά μίλια; Οι απαντήσεις δεν μπορούν να περιορίζονται σε ανακοινώσεις και διαρροές περί διπλωματικών επιτυχιών.
Γιατί καλές είναι οι NAVTEX, χρήσιμες οι διπλωματικές διαψεύσεις και ωραίες οι φωτογραφίες από τις συσκέψεις. Ο Έλληνας πολίτης όμως περιμένει να δει την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας του στην πράξη και όχι μόνο στα χαρτιά. Δεν γίνεται κάθε φορά που ένα ερευνητικό πλοίο ολοκληρώνει τις εργασίες του να πανηγυρίζουμε λες και απελευθερώσαμε την Κωνσταντινούπολη. Το ζητούμενο δεν είναι να βαφτίζουμε κάθε αυτονόητη δραστηριότητα εθνικό θρίαμβο, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι η Ελλάδα θα μπορεί να ασκεί τα δικαιώματά της χωρίς να καθορίζει η Άγκυρα τους όρους.
Γιατί όταν μια χώρα αρχίζει να πανηγυρίζει για όσα θα έπρεπε να θεωρεί αυτονόητα, κάποιος άλλος έχει ήδη καταφέρει να της χαμηλώσει τον πήχη.
Πηγές – Παραπομπές
2. Geopolitico – Ρεπορτάζ για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία
3. ΟΗΕ – Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS)
4. Τουρκική Εθνοσυνέλευση – Επίσημη ιστοσελίδα