Γράφει ο Νικόλαος Λύκος
«Ρε συ, άξιζε τελικά;»
Η ερώτηση έπεσε μέσα στο αυτοκίνητο λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Τέσσερις νέοι επέστρεφαν από μια ακόμη εθνικιστική συγκέντρωση. Στο πίσω κάθισμα μια διπλωμένη γαλανόλευκη, δυο άδεια μπουκάλια νερό και ένα κινητό που δεν σταματούσε να χτυπά. Οι φωτογραφίες είχαν ήδη ανέβει στο διαδίκτυο μαζί με τα σχόλια των γνωστών αγνώστων, εκείνων που ξέρουν τα πάντα για ανθρώπους που δεν γνώρισαν ποτέ. Η επανάσταση του καναπέ είχε αρχίσει στην ώρα της!
«Τι άξιζε, ρε;»
«Όλο αυτό. Τα χιλιόμετρα, οι ώρες, το τρέξιμο. Αύριο πάλι τα ίδια δεν θα έχουμε;»
«Αύριο έχω πρωινή βάρδια. Αν είναι να σώσουμε την Ελλάδα, να το κάνουμε μετά τις τρεις!»
Γέλασαν όλοι με εκείνο το γέλιο της παρέας που έχει περάσει πολλά μαζί, μα η ερώτηση έμεινε να αιωρείται ανάμεσά τους.
Ο ένας δούλευε και σπούδαζε, ο δεύτερος σκεφτόταν να φύγει στη Γερμανία, ο τρίτος μάζευε χρήματα για να ανοίξει μια μικρή επιχείρηση. Ο τέταρτος είχε ερωτευτεί μια κοπέλα, αλλά ακόμη υπολόγιζε αν μπορούσε να πληρώσει το νοίκι ενός σπιτιού. Η Ελλάδα του 2026 τους ζητούσε να κάνουν όνειρα, αρκεί να μην είχαν οικονομικές απαιτήσεις. Στα τηλεοπτικά παράθυρα, βέβαια, η ανάπτυξη κάλπαζε. Στο δικό τους πορτοφόλι μάλλον είχε σταματήσει για καφέ!
«Ξέρεις τι με τρελαίνει;» είπε ο συνοδηγός. «Ότι μας λένε συνέχεια να περιμένουμε».
«Τι να περιμένουμε;»
«Να φτιάξουν τα πράγματα. Να μεγαλώσουμε. Να ωριμάσουμε. Να έρθει η κατάλληλη στιγμή».
«Άμα περιμένουμε άλλο, θα πηγαίνουμε στις συγκεντρώσεις με πιεσόμετρο!»
Πάλι γέλια. Κάποιος όμως άνοιξε στο κινητό του μια φωτογραφία του Ίωνα Δραγούμη και διάβασε μια φράση του.
«Ο καθένας πρέπει να φαντάζεται πως αυτός πρέπει να σώσει το έθνος του».
Η σκέψη έμοιαζε υπερβολική για τέσσερις πιτσιρικάδες στριμωγμένους σε ένα δεκαπενταετίας αυτοκίνητο.
«Ωραία», είπε ο οδηγός. «Τέσσερις σωτήρες και μας άναψε το λαμπάκι της βενζίνης!»
Μα ο Δραγούμης δεν ζητούσε σωτήρες με φωτοστέφανο. Καλούσε τον καθένα να αναλάβει το δικό του μερίδιο ευθύνης, αντί να περιμένει μονίμως κάποιον άλλον. Στο ίδιο πνεύμα βρίσκεται και η περίφημη διάκριση που έκανε ανάμεσα στην υπηρεσία μιας κυβέρνησης και στην υπηρεσία του Ελληνισμού.
Το Έθνος δεν είναι διοικητικό παράρτημα του κράτους! Είναι η μεγάλη ιστορική κοινότητα των Ελλήνων, η γλώσσα, η πίστη, η μνήμη, οι δημιουργίες και οι θυσίες των γενεών. Είναι η γιαγιά που φυλάει τα γράμματα του παππού από το μέτωπο, ο ναυτικός που επιστρέφει στο νησί του, το παιδί που ακούει για πρώτη φορά την ιστορία των προγόνων του και ζητά να μάθει περισσότερα.
Το κράτος μπορεί να αλλάζει κυβερνήσεις. Το Έθνος δεν αλλάζει ψυχή με κάθε ανασχηματισμό! Καλό θα ήταν να το θυμούνται ορισμένοι, πριν αποσυρθούν να γράψουν απομνημονεύματα για το πόσο σπουδαίοι υπήρξαν.
Το αυτοκίνητο πέρασε δίπλα από μια φωτισμένη εκκλησία και ο μικρότερος της παρέας έκανε τον σταυρό του.
«Τώρα θυμήθηκες τον Θεό;» τον πείραξε ο οδηγός.
«Από το τελευταίο φανάρι, που παραλίγο να μας στείλεις να Τον γνωρίσουμε από κοντά!»
Γέλασαν ξανά, μα εκείνη η μικρή κίνηση έκρυβε έναν ολόκληρο κόσμο. Το καντήλι στο εικονοστάσι, τη μάνα που σταυρώνει το παιδί της πριν φύγει, τον ψάλτη που γεμίζει με τη φωνή του μια παλιά εκκλησία. Τον κόσμο που ο Φώτης Κόντογλου αγωνίστηκε να κρατήσει ζωντανό μέσα από την τέχνη και τη γραφή του, γιατί τι νόημα έχει να καμαρώνεις για τις εκκλησιές των προγόνων σου, αν η πίστη που τις έχτισε δεν βρίσκει θέση ούτε στην καρδιά σου;
Ο νεαρός κοίταξε έξω. Πέρα από τις πολυκατοικίες φαινόταν ένα κομμάτι θάλασσας και θυμήθηκε τον παππού του, που τον ανέβαζε μικρό στο ύψωμα για να βλέπουν το ηλιοβασίλεμα.
Ο Περικλής Γιαννόπουλος είχε καλέσει τους Έλληνες να σταθούν μπροστά στο ίδιο τους το τοπίο και να το αντικρίσουν πραγματικά. Να ανακαλύψουν μέσα στο ελληνικό φως, στα βουνά, στις θάλασσες και στα χρώματα έναν ολόκληρο κόσμο ομορφιάς. Εκεί όπου άλλοι έβλεπαν απλώς πέτρες και ξερόχορτα, εκείνος αναζητούσε την ψυχή του ελληνικού τοπίου.
«Πού ταξιδεύεις;» τον ρώτησε ο φίλος του.
«Σκεφτόμουν τον παππού μου».
«Αυτόν που σου έλεγε να διαβάζεις και να αφήσεις τις βλακείες;»
«Ναι, ρε. Αυτόν».
«Σοφός άνθρωπος. Ειδικά στο δεύτερο!»
Ο παππούς του είχε φύγει πριν από δύο χρόνια, αφήνοντάς του μερικά βιβλία, ένα παλιό ρολόι και μια συμβουλή. Να γίνει άνθρωπος που θα μπορεί να κοιτάζει τον εαυτό του στον καθρέφτη.
Κάπως έτσι είχε μιλήσει και ο Ιωάννης Συκουτρής για τον ηρωικό τρόπο ζωής.
«Η επιτυχία δεν αποτελεί ούτε κριτήριον ούτε ιδεώδες».
Τι παράξενη σκέψη για την εποχή των ακολούθων, των προβολών και της διαδικτυακής αυτοαποθέωσης! Αν δεν ανέβηκε φωτογραφία, δεν έγινε. Αν δεν συγκέντρωσε καρδούλες, δεν άξιζε. Κάποτε οι άνθρωποι ήθελαν να τους θυμάται η Ιστορία. Σήμερα αρκετοί αρκούνται να τους θυμάται ο αλγόριθμος μέχρι την Τρίτη!
Ο Συκουτρής όμως προχωρούσε βαθύτερα, θεωρώντας γενναιότερο να υποστεί κανείς την αδικία παρά να την προκαλέσει. Μια αντίληψη που απαιτεί χαρακτήρα και όχι απλώς δυνατή φωνή.
Ο συνοδηγός έκλεισε το κινητό του.
«Ξέρεις κάτι; Περισσότερη ώρα ασχολούμαστε με αυτούς που μας βρίζουν παρά με όσους ήρθαν σήμερα».
«Επιτέλους είπες και κάτι σοβαρό!» του απάντησε ο οδηγός.
Εκείνη την ημέρα είχαν συναντήσει φίλους, είχαν γνωρίσει καινούργιους ανθρώπους, είχαν διαφωνήσει και είχαν γελάσει. Κάποιοι ταξίδεψαν ώρες, άλλοι ήρθαν κατευθείαν από τη δουλειά. Μια χούφτα νέοι μέσα σε μια κοινωνία που συχνά αντιμετωπίζει τη συλλογική προσπάθεια σαν χαμένο χρόνο, εκτός αν συνοδεύεται από επιδότηση και φωτογραφία με υπουργό.
Υπάρχουν όμως και στιγμές που το γέλιο σωπαίνει.
1η Νοεμβρίου 2013. Γιώργος Φουντούλης και Μάνος Καπελώνης.
Δύο νέοι που δολοφονήθηκαν. Δύο πρόσωπα που έμειναν για πάντα νέα στις φωτογραφίες, ενώ οι φίλοι τους μεγάλωσαν και οι οικογένειές τους έμαθαν να ζουν με την απουσία.
Ο ένας από τους τέσσερις είχε βρεθεί στο μνημόσυνό τους. Θυμήθηκε μια μητέρα που στεκόταν σιωπηλή μπροστά στη φωτογραφία.
Δεν είπε τίποτε.
Μερικές φορές η σιωπή μιλά δυνατότερα από εκατό συνθήματα.
«Λοιπόν», επέμεινε ο οδηγός λίγο αργότερα. «Άξιζε τελικά;»
«Εσύ γιατί ήρθες σήμερα;» τον ρώτησε ο συνοδηγός.
«Γιατί το πιστεύω».
«Ε, τότε γιατί μας ζαλίζεις;»
«Γιατί αύριο ξυπνάω στις έξι και θέλω τουλάχιστον μια φιλοσοφική δικαίωση!»
Τα γέλια επέστρεψαν και εκεί, ανάμεσα στην κούραση και στα πειράγματα, βρισκόταν μια απάντηση που δεν χρειαζόταν βαρύγδουπες αναλύσεις.
Βελτιοδοξία!
Όχι η αισιοδοξία του πολιτικού που βλέπει την Ελλάδα να απογειώνεται, την ώρα που ο νέος ψάχνει χρήματα για να βάλει βενζίνη. Ούτε η απαισιοδοξία εκείνου που έχει αποφασίσει πως όλα χάθηκαν και περιμένει το τέλος του Ελληνισμού αναπαυτικά από τον καναπέ του.
Βελτιοδοξία είναι να γνωρίζεις τις δυσκολίες και να επιμένεις πως το αύριο μπορεί να γίνει καλύτερο. Να μη γνωρίζεις αν θα προλάβεις να δεις τους καρπούς των προσπαθειών σου, αλλά να φυτεύεις το δέντρο.
Ο Εθνικισμός είναι διαρκής ενέργεια! Δεν μπορεί να εξαντλείται σε φωτογραφίες παλαιών ηρώων και νοσταλγικές αναρτήσεις. Αν αγαπά πραγματικά το Έθνος, οφείλει να συναντά τη ζωή, τη γνώση, τη δημιουργία, την εργασία, την οικογένεια και την κοινότητα.
Έφτασαν στην τελευταία διασταύρωση.
«Την άλλη Κυριακή πάλι;» ρώτησε ο ένας.
«Αν μας έχει αφήσει τίποτα ο εργοδότης από τη σύνταξη που θα πάρουμε στα ογδόντα!»
Ο νεαρός κατέβηκε γελώντας, πήρε το σακίδιό του και χαιρέτησε την παρέα. Στάθηκε για λίγο στο πεζοδρόμιο, ώσπου το αυτοκίνητο χάθηκε μέσα στη νύχτα.
Κάπου εδώ, παιδιά, αφήνω για λίγο την ιστορία εκείνων των τεσσάρων και απευθύνομαι σε εσάς.
Σας παραδίδουμε μια Ελλάδα κατώτερη από εκείνη που οφείλαμε να σας αφήσουμε. Μιλήσαμε για αξιοκρατία και ανεχθήκαμε το ρουσφέτι, για οικογένεια και κάναμε το σπίτι άπιαστο όνειρο, για εθνική αξιοπρέπεια ενώ συμβιβαζόμασταν με την καθημερινή αναξιοπρέπεια. Χειροκροτήσαμε πολιτικούς που μας βόλευαν, καταγγείλαμε τη διαφθορά όταν δεν μας εξυπηρετούσε και τώρα έχουμε το θράσος να σας κάνουμε μαθήματα!
Εμείς συμβιβαστήκαμε. Εσείς δεν μας χρωστάτε τον ίδιο συμβιβασμό.
Είστε λίγοι. Μια χούφτα νέοι που επιμένουν να νοιάζονται για το Έθνος, την Πατρίδα και την πίστη τους, ενώ η εποχή τούς προσφέρει χίλιους λόγους να αδιαφορήσουν. Δεν είστε αλάνθαστοι, ούτε χρειάζεται να γίνετε. Να διαβάζετε, να δημιουργείτε, να ερωτεύεστε και να αμφισβητείτε ακόμη και τις δικές σας βεβαιότητες, μα πάνω απ’ όλα μην αφήσετε τη δική μας παραίτηση να γίνει η δική σας κληρονομιά!
Ο Φώτης Κόντογλου, στην Πονεμένη Ρωμιοσύνη, μίλησε για εκείνους που έμειναν πιστοί στην παράδοση, για «όσους δεν αρνηθήκαμε το γάλα που βυζάξαμε».
Κι εσείς, παιδιά, δεν το αρνηθήκατε. Μέσα σε μια εποχή που σας έμαθε να μετράτε τα πάντα με το συμφέρον, εξακολουθείτε να αγαπάτε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό σας. Δεν γνωρίζω τι θα καταφέρετε. Ξέρω όμως πως εμείς οι μεγαλύτεροι, που τόσο εύκολα συμβιβαστήκαμε, δεν δικαιούμαστε να σας ζητήσουμε να κάνετε το ίδιο.
Να ζήσετε, να δημιουργήσετε, να αγαπήσετε. Να γίνετε καλύτεροι ακόμη κι από εκείνους που θαυμάζετε, κρατώντας την πίστη και τις ρίζες σας χωρίς να χάσετε τη χαρά της νιότης σας.
Κι αν κάποτε, γυρίζοντας κουρασμένοι μέσα στη νύχτα, ξαναρωτήσετε ο ένας τον άλλον «άξιζε τελικά;», θυμηθείτε πως υπάρχει μια γενιά που σας παρακολουθεί σιωπηλά. Μια γενιά που δεν στάθηκε πάντοτε στο ύψος της, μα αναγνωρίζει σε εσάς τη δύναμη που η ίδια συχνά έχασε.
Ναι, παιδιά. Άξιζε!
Όχι επειδή αλλάξατε απόψε την Ελλάδα, αλλά επειδή όταν τόσοι έμαθαν να αδιαφορούν, εσείς επιλέξατε να μη γυρίσετε την πλάτη.
Και όσο υπάρχουν Ελληνόπουλα που δεν αρνήθηκαν το γάλα της μάνας τους, το Έθνος δεν έχει πει την τελευταία του λέξη!
Πηγές – Για περαιτέρω μελέτη
- Ίων Δραγούμης – Απόσπασμα για την προσωπική ευθύνη απέναντι στο Έθνος.
https://edik.gr/2011/11/11/wra-proswpikhs-ey8ynhs/ - Περικλής Γιαννόπουλος – Η Ελληνική Γραμμή και το Ελληνικόν Χρώμα. Η ελληνική φύση ως πηγή αισθητικής και πνευματικής δημιουργίας.
https://www.ellopos.gr/pericles-giannopoulos.asp?pg=2 - Ιωάννης Συκουτρής – Η Ηρωική Αντίληψις της Ζωής. Η προσωπική ευθύνη, η αρετή και η υπέρβαση της επιτυχίας ως αυτοσκοπού.
https://eranistis.net/wordpress/2015/03/23/sykutris-iroiki-antilipsi-tis-zois/ - Φώτης Κόντογλου – Πονεμένη Ρωμιοσύνη. Απόσπασμα για την πίστη στην παράδοση και την άρνηση της αποκοπής από τις ρίζες.
https://www.orthodoxianewsagency.gr/orthodoxes-provoles/%CF%86%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%AC%CE%B3%CE%B9%CE%BF-%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CF%81%CF%8C%CF%82-%CE%B8%CE%B1/
Πολυ ωραιο κειμενο.