Γράφει ο Όμηρος Φωτιάδης
Ο Εθνικισμός ως κοσμοθεωρία δεν δύναται να περιορισθεί στα στενά όρια μιας προσωπικής φιλοδοξίας, ούτε να υποταχθεί στις πρόσκαιρες επιδιώξεις ενός αυτοανακηρυγμένου σωτήρος. Προϋποθέτει ιστορική συνείδηση, πνευματική συγκρότηση, πολιτική αγωγή και πρωτίστως την επίγνωση ότι το Έθνος αποτελεί διαχρονική κοινότητα, υπεράνω προσώπων και προσωπικών ματαιοδοξιών. Δεν είναι ιδιοκτησία κανενός, ούτε προσωπικό κτήμα εκείνων που επικαλούνται το όνομά του. Είναι μνήμη, συνέχεια, συλλογική ευθύνη και χρέος απέναντι στους προγόνους και στις γενεές που μέλλουν να έλθουν.
Ο Νεοεθνικισμός, όπως εκδηλώνεται μέσα από τις παθογένειες του αρχηγισμού και της στείρας προσωπολατρίας, αντιστρέφει αυτήν ακριβώς την ιεράρχηση. Η Ιδέα μετατρέπεται σε όχημα προσωπικής επιβολής, η συλλογικότητα υποτάσσεται στον ατομικό εγωκεντρισμό και το Λάβαρο από σύμβολο κοινής ευθύνης καταντά λάφυρο μικροπολιτικών επιδιώξεων. Το Εμείς έγινε Εγώ. Κι όπου το Εγώ είναι κενό περιεχομένου, επέρχεται σήψη και καταστροφή…
Οι παθογένειες του «Κυνο-βολευτισμού» απέδειξαν πόσο σαθρό και ευάλωτο είναι το υπόβαθρο αυτού του Νεοεθνικισμού, ο οποίος διακατέχεται από πλήθος αυτοάνοσων ασθενειών. Πολιτικός ναρκισσισμός, στείρα προσωπολατρία, άκρατος μεσσιανικός εγωκεντρισμός και εγωπαθής έπαρση ανέδειξαν μια βαθύτατη δομική κρίση ταυτότητος. Εκεί όπου θα έπρεπε να καλλιεργείται η πολιτική συνείδηση, καλλιεργήθηκε η υποταγή στο πρόσωπο. Εκεί όπου όφειλε να υπάρχει πνευματική αναζήτηση, επικράτησε η ευκολία του συνθήματος. Και εκεί όπου το συλλογικό καθήκον απαιτούσε ανιδιοτέλεια, εμφανίσθηκαν οι μικρές προσωπικές αυλές, οι αυλοκόλακες και οι επίδοξοι μεσσίες.
Υφίσταται χαώδες έλλειμμα πολιτικής αγωγής και παντελής σχεδόν απουσία πνευματικών και πολιτικών αντισωμάτων. Διότι η αφοσίωση σε μια Ιδέα δεν ταυτίζεται με την άκριτη υπακοή σε εκείνον που ισχυρίζεται πως την εκπροσωπεί. Ούτε η πίστη στην Πατρίδα αποτελεί πιστοποιητικό πολιτικής αρετής για κάθε φιλόδοξο που περιβάλλεται τα Εθνικά σύμβολα. Το Έθνος δεν έχει ανάγκη από αλάθητους αρχηγούς. Έχει ανάγκη από ανθρώπους με χαρακτήρα, γνώση, αρετή και συναίσθηση ευθύνης.
Δεν αρκούν οι προθέσεις και η προαίρεση να είναι αγαθές. Πόσο μάλλον όταν αυτές στηρίζονται και τροφοδοτούνται από εγωπάθειες και προσωποκεντρικές επιδιώξεις. Η πολιτική δράση δίχως πνευματική συγκρότηση εκπίπτει εύκολα σε θέαμα. Ο πατριωτικός λόγος δίχως ήθος καταντά προσωπείο. Και η επίκληση του Έθνους δίχως πραγματική προσφορά προς αυτό μετατρέπεται σε κενό περιεχομένου ρητορική.
Ο Νεοεθνικισμός, υπό αυτήν την έννοια, δεν συνιστά ανανέωση της Εθνικής Ιδέας αλλά παραμόρφωσή της. Δεν είναι το νέο που υπερβαίνει δημιουργικά το παλαιό, αλλά η ανακύκλωση των χειρότερων παθογενειών του υπό διαφορετικό προσωπείο. Ένα κοινωνικό φαινόμενο δυσωδίας με πολιτικές προεκτάσεις, με διαλυτικές συνέπειες για εκείνο ακριβώς που διατείνεται πως υπηρετεί. Στα σπλάχνα του Έθνους!
Η ήττα του Νεοεθνικισμού στα κράσπεδα και στο πεζοδρόμιο της Βουλής των Νεοελλήνων, μέσα στην παρακμιακή Νεοελληνική πραγματικότητα, δεν πρέπει να εκληφθεί απλώς ως πολιτικό επεισόδιο. Αποτελεί αφορμή βαθύτερης περισυλλογής και περίσκεψης. Διότι όταν μια κοσμοθεωρία συγχέεται με την τύχη ενός προσώπου, τότε η πτώση του προσώπου συμπαρασύρει στη συνείδηση των ανθρώπων ακόμη και τις Ιδέες που εκείνο επικαλέσθηκε. Κι αυτή είναι ίσως η βαρύτερη κληρονομιά της προσωπολατρίας.
Επιστροφή στις Ρίζες!
Όχι ως φυγή σε μια εξιδανικευμένη εποχή, ούτε ως άγονη αναπόληση περασμένων μεγαλείων. Επιστροφή στην ουσία. Στην ιστορική μνήμη, στην παιδεία, στην πνευματική καλλιέργεια, στην προσωπική ευθύνη και στην ανιδιοτελή προσφορά. Στην κατανόηση ότι η αγάπη προς την Πατρίδα δεν αποδεικνύεται από την ένταση της φωνής, αλλά από το βάρος των πράξεων. Ότι η Εθνική συνείδηση δεν μπορεί να ανθίσει εκεί όπου απουσιάζουν η αυτογνωσία, η αρετή και ο σεβασμός προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
«Όσοι Ζωντανοί», που έλεγε και ο Ίων Δραγούμης!
Όσοι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι Ιδέες είναι μεγαλύτερες από τους ανθρώπους που τις επικαλούνται. Όσοι δεν αντάλλαξαν τη συνείδησή τους με μια θέση στην αυλή κάποιου επίδοξου σωτήρος. Όσοι διατήρησαν μέσα τους την ικανότητα να αμφισβητούν, να σκέπτονται, να δημιουργούν και να υπηρετούν κάτι υψηλότερο από την προσωπική τους ματαιοδοξία.
Σηκώστε ξανά το Λάβαρο! Είναι βαρύ και λερωμένο, καθώς πάνω του ασέλγησαν κάθε είδους Νεοεθνικιστές και καιροσκόποι. Δεν είναι όμως νεκρό. Ούτε δύναται να καταστεί ιδιοκτησία εκείνων που το χρησιμοποίησαν για να αποκρύψουν την πνευματική τους ένδεια. Τα σύμβολα αποκτούν το πραγματικό τους νόημα από την αρετή των ανθρώπων που τα τιμούν και όχι από την έπαρση όσων τα επιδεικνύουν.
Και ίσως εδώ να βρίσκεται η μεγαλύτερη ελπίδα. Στους ανθρώπους που δεν ακούγονται, που δεν διεκδικούν τίτλους και αξιώματα, που δεν αναζητούν οπαδούς αλλά συνοδοιπόρους. Στον νέο που ανοίγει ένα βιβλίο και αναζητεί την αλήθεια πέρα από τα εύκολα συνθήματα. Στην συντροφικότητα και στην ορμή της αγωνιστικής αρετής των νεολαίων που συνεχίζουν με ακατάβλητο φρόνημα απο γωνιά σε γωνιά της Ελλάδος. Στον δάσκαλο που μεταδίδει ιστορική γνώση αντί για προκατασκευασμένες βεβαιότητες. Στον άνθρωπο που προσφέρει στην κοινότητά του χωρίς να περιμένει χειροκροτήματα. Εκεί, μακριά από τα φώτα της πολιτικής ματαιοδοξίας, μπορεί να αρχίσει μια πραγματική πνευματική αναγέννηση.
Διότι οι Ιδέες δεν πεθαίνουν αναγκαστικά όταν αποτυγχάνουν εκείνοι που ισχυρίσθηκαν πως τις υπηρετούν. Δοκιμάζονται, τραυματίζονται, ενίοτε αμαυρώνονται. Μα μπορούν να επανεξετασθούν, να καθαρθούν από τις παθογένειές τους και να αποκτήσουν εκ νέου περιεχόμενο μέσα από τη γνώση, την αυτοκριτική και την πράξη. Το αύριο δεν ανήκει στους αυτόκλητους μεσσίες. Ανήκει σε εκείνους που έχουν το θάρρος να οικοδομήσουν χωρίς να απαιτούν να προσκυνηθούν.
Μηδέποτε Ταπεινοί ενώπιον της αδικίας και της πνευματικής παρακμής. Μα ταπεινοί απέναντι στο μέγεθος της ευθύνης που αναλαμβάνουμε. Τιμή μας η Πίστις, όταν αυτή συνοδεύεται από ήθος, αυτογνωσία και έργο.
Ατενίζοντας την Εαρινή Ανατολή, ας ευχηθούμε να ανατείλει μια Νέα Μέρα. Όχι μια ακόμη εποχή προσώπων που θα υπόσχονται σωτηρία, αλλά μια εποχή ανθρώπων που θα αναλαμβάνουν το βάρος της δημιουργίας. Μια νέα γενεά με ρίζες βαθιές και βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, ικανή να μετατρέψει τη μνήμη σε γνώση, την πίστη σε πράξη και την αγάπη προς το Έθνος σε καθημερινή προσφορά.
Διότι το Έθνος δεν αποτελεί πρόσκαιρο πολιτικό σχηματισμό, ούτε άθροισμα ατομικών φιλοδοξιών. Είναι η αδιάσπαστη συνέχεια των γενεών, η ζωντανή μνήμη εκείνων που προηγήθηκαν και η ηθική ευθύνη απέναντι σε όσους πρόκειται να γεννηθούν. Είναι η γλώσσα, η ιστορία, η παράδοση, οι θυσίες και τα δημιουργήματα ενός λαού που πορεύεται μέσα στον χρόνο. Καμία προσωπική ματαιοδοξία δεν δύναται να υπερβεί το μέγεθός του, κανένας αυτόκλητος σωτήρας να το ιδιοποιηθεί. Το Έθνος υπήρχε πριν από εμάς και οφείλουμε να το παραδώσουμε στις επόμενες γενεές με περισσότερη γνώση, περισσότερη αρετή και περισσότερη αξιοπρέπεια.
Το Λάβαρο δεν περιμένει έναν καινούργιο αρχηγό για να υψωθεί. Περιμένει χέρια καθαρά, ψυχές ελεύθερες και ανθρώπους που θυμούνται ακόμη τι σημαίνει Εμείς.
Όσοι Ζωντανοί!
Ενδεικτική βιβλιογραφία για περαιτέρω μελέτη
- Ίων Δραγούμης, Όσοι Ζωντανοί (1911). Έργο αναφοράς για την εθνική συνείδηση, τον Ελληνισμό και την ανάγκη πνευματικής και συλλογικής αναγέννησης.
- Ίων Δραγούμης, Μαρτύρων και Ηρώων Αίμα (1907). Έργο συνδεδεμένο με την ιστορική μνήμη, την εθνική δράση και την προσωπική ευθύνη.
- Anthony D. Smith, National Identity (1991). Μελέτη για την εθνική ταυτότητα, τις ιστορικές ρίζες, τη συλλογική μνήμη και τα κοινά σύμβολα.
- Benedict Anderson, Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism (1983). Κλασική μελέτη για τη συγκρότηση των εθνικών κοινοτήτων και την ιστορική εξέλιξη της εθνικής συνείδησης.
- Ernest Gellner, Nations and Nationalism (1983). Θεωρητική προσέγγιση του Εθνικισμού και της σχέσης του με τη νεωτερικότητα, την παιδεία και την κοινωνική οργάνωση.
- Gustave Le Bon, Psychologie des Foules (1895). Κλασικό έργο για την ψυχολογία των μαζών, την επιρροή των ηγετών και τους μηχανισμούς συλλογικής συμπεριφοράς.
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
- Ίων Δραγούμης – Όσοι Ζωντανοί
https://www.public.gr/product/books/greek-books/anthropology-social-sciences/politics/osoi-zontanoi/0777388 - Anthony D. Smith – National Identity
https://unpress.nevada.edu/9780874172041/national-identity/ - Benedict Anderson – Imagined Communities
https://www.versobooks.com/products/1126-imagined-communities - Ernest Gellner – Nations and Nationalism
https://books.google.co.uk/books?id=E8YPAQAAMAAJ - Gustave Le Bon – The Crowd
https://www.gutenberg.org/ebooks/445