Γράφει ο Γεώργιος Δούκας
Η Ελλάδα του 1974 παρέλαβε μια οικονομία χωρίς ουσιαστικό δημόσιο χρέος και τη μετέτρεψε, μέσα σε λίγες δεκαετίες, σε μια χώρα που ζει με δανεικά, λιτότητα και μόνιμη ανασφάλεια.
Κατάργησαν τη βασιλεία και στη θέση της έβαλαν κάτι πιο ανθεκτικό και πιο ύπουλο: μια οικογενειοκρατία ντυμένη με δημοκρατικά ρούχα.
Καραμανλήδες, Παπανδρέου, Μητσοτάκηδες. Τα ίδια επώνυμα, τα ίδια δίκτυα, οι ίδιες λογικές. Μόνο που τώρα έχουν τη νομιμοποίηση της κάλπης και τη σιωπηλή συναίνεση ενός λαού που προτιμά να καταριέται το σύστημα παρά να το ανατρέψει.
Η βασιλεία τουλάχιστον ήταν ξεκάθαρη. Ήξερες ποιος είναι ο βασιλιάς. Τώρα ο βασιλιάς αλλάζει κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά η αυλή μένει η ίδια. Ο λαός χειροκροτάει, όσο του δίνουν λίγο από το πλιάτσικο. Όλα τα κόμματα είναι στην ουσία μέτοχοι της ίδιας εταιρείας. Μπορεί να ουρλιάζουν ο ένας στον άλλο στις κάμερες, αλλά όταν πρόκειται για τις πραγματικές ισορροπίες εξουσίας, η συμφωνία κρατάει. Το κράτος είναι το λάφυρο. Οι θέσεις, οι συμβάσεις, οι επιδοτήσεις, οι ρυθμίσεις, οι «διευκολύνσεις». Όποιος κερδίζει τις εκλογές, μοιράζει. Όποιος χάνει, περιμένει τη σειρά του.
Αυτό δεν είναι δημοκρατία. Είναι εναλλαγή διαχειριστών σε μια επιχείρηση που ανήκει σε λίγους.
Η οικονομία είναι ο πιο ωμός καθρέφτης αυτής της σαπίλας. Παρέλαβαν μια χώρα χωρίς χρέη και την οδήγησαν σε μια κατάσταση όπου το δημόσιο χρέος έγινε θηλιά, η ανάπτυξη στηρίχτηκε σε δανεικά και κατανάλωση και όταν ήρθε ο λογαριασμός, πλήρωσαν οι πολίτες με ανεργία, μείωση εισοδημάτων, κλειστά μαγαζιά και μαζική μετανάστευση νέων.
Ακόμα και σήμερα η χώρα δεν παράγει πραγματικό πλούτο. Αναδιανέμει φτώχεια και εύνοια. Η φορολογία στραγγαλίζει όσους δηλώνουν τα πάντα και αφήνει ανέγγιχτους όσους έχουν τις διασυνδέσεις. Το παραγωγικό μοντέλο παραμένει αδύναμο, στηριγμένο σε τουρισμό, εστίαση και κρατικές συμβάσεις. Την ίδια ώρα, οι πολιτικές οικογένειες και τα δίκτυά τους συνεχίζουν να ζουν άνετα.
Μόνο το κόστος των 300 βουλευτών φτάνει συντηρητικά τα 550 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Επί 52 χρόνια μιλάμε για δεκάδες δισεκατομμύρια. Αυτό χωρίς να υπολογίσουμε υπουργούς, γενικούς γραμματείς, συμβούλους, μετακλητούς, επιτροπές και όλο τον μηχανισμό που συντηρείται γύρω από την εξουσία. Ένα ολόκληρο παράλληλο σύστημα που τρέφεται από τον φορολογούμενο και δεν λογοδοτεί σχεδόν ποτέ.
Γιατί δεν αντιδρούν οι νεοέλληνες σε αυτή την κατάντια; Επειδή έχουν μάθει να ζουν από το σύστημα που καταριούνται.
Μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού έχει άμεση ή έμμεση σχέση με το δημόσιο χρήμα. Θέση, σύνταξη, επίδομα, ρύθμιση, «ρουσφέτι», επιδότηση. Όταν η επιβίωσή σου περνάει από τα χέρια εκείνων που καταγγέλλεις, η καταγγελία γίνεται θέατρο. Ουρλιάζεις στο καφενείο και στο Facebook, αλλά την άλλη μέρα πας να ζητήσεις τη «βοήθεια» του βουλευτή ή του κομματάρχη.
Ακόμα και όταν η οικονομία κατέρρευσε και ο κόσμος πληγώθηκε πραγματικά, η αντίδραση έμεινε κυρίως συμβολική. Γιατί η πραγματική ρήξη με το πελατειακό κράτος θα σήμαινε ότι πολλοί θα έχαναν αυτό που θεωρούν «δικαίωμά» τους. Αυτό δεν το αντέχουν.
Υπάρχει μια βαθιά τάση στον σύγχρονο Έλληνα να προτιμά το γνωστό κακό από το άγνωστο καλό. Να βολεύεται πίσω από το δάχτυλό του. Να λέει «όλοι ίδιοι είναι» και μετά να ψηφίζει τον ίδιο. Αυτό δεν είναι απλώς κυνισμός. Είναι μηχανισμός αυτοπροστασίας.
Η συλλογική εμπειρία έμαθε τον κόσμο να επιβιώνει μέσω της προσαρμογής και της διαπραγμάτευσης με την εξουσία. Η ανοιχτή σύγκρουση θεωρείται αφελής. Η πραγματική αλλαγή θεωρείται επικίνδυνη. Η καταγγελία χωρίς κόστος θεωρείται έξυπνη. Έτσι γεννιέται ο τέλειος υπήκοος αυτής της εποχής: αυτός που καταριέται το σύστημα την ημέρα και το ταΐζει το βράδυ.
Η σαπίλα δεν περιορίζεται στην πολιτική. Είναι η δικαιοσύνη που αργεί και δικάζει επιλεκτικά. Είναι η δημόσια διοίκηση που λειτουργεί σαν μηχανή αναπαραγωγής ρουσφετιού. Είναι η φοροδιαφυγή που έγινε εθνικό σπορ. Είναι ο ιδιωτικός τομέας που συχνά ζει από κρατικές συμβάσεις και διασυνδέσεις. Είναι τα μέσα ενημέρωσης που αλλάζουν στρατόπεδο ανάλογα με το ποιος πληρώνει.
Η διάβρωση δεν είναι ατύχημα. Είναι το λογικό αποτέλεσμα ενός συστήματος που ανταμείβει την υπακοή και τιμωρεί την ανεξαρτησία.
Το ερώτημα δεν είναι πια «γιατί δεν ξυπνούν». Το ερώτημα είναι αν θέλουν πραγματικά να ξυπνήσουν. Γιατί το ξύπνημα έχει κόστος. Σημαίνει να κόψεις τις σχέσεις με το σύστημα που σε ταΐζει. Σημαίνει να αποδεχτείς ότι μεγάλο μέρος του προβλήματος δεν είναι μόνο «οι άλλοι», αλλά ο τρόπος που έχουμε μάθει να επιβιώνουμε.
Αυτή η εποχή πέτυχε ένα πράγμα: να κάνει τη σαπίλα και την οικονομική στασιμότητα να μοιάζουν με κανονικότητα.
Όσο ο λαός προτιμά την προβλέψιμη παρακμή από την αβέβαιη ρήξη, τίποτα ουσιαστικό δεν θα αλλάξει. Θα αλλάζουν μόνο τα ονόματα στις πόρτες των υπουργείων, ενώ η χώρα θα συνεχίζει να βουλιάζει ήσυχα.
Το παρόν άρθρο φιλοξενείται στο πλαίσιο του ελεύθερου διαλόγου και της πολυφωνίας. Οι απόψεις που διατυπώνονται εκφράζουν τον αρθρογράφο και δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην με τις θέσεις του ΕΘΝΙΚΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ.
ΕΘΝΙΚΟ ΒΗΜΑ