Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης
Από τη σχολή του αείμνηστου στρατηγού Βασιλείου Γιαννόπουλου μέχρι την αναγνώριση, έστω και από την απέναντι πλευρά του Αιγαίου.
«Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του. Η ΜΙΤ δεν μπορούσε να τον στριμώξει».
Αυτή δεν είναι η αξιολόγηση ενός Έλληνα δημοσιογράφου, ούτε ενός ανθρώπου που ανήκει στον στενό κύκλο του. Είναι η παραδοχή ενός Τούρκου δημοσιογράφου και συγγραφέα, του Γιλμάζ Οζντίλ (βλ. 1ο–2ο σχόλιο), ο οποίος σε εκτενή αναφορά του στον Σάββα Καλεντερίδη περιγράφει έναν Έλληνα αξιωματικό που, κατά τους ισχυρισμούς του, αποτέλεσε επί χρόνια ιδιαίτερα δύσκολο αντίπαλο για τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες.
Και εδώ αξίζει να σταθούμε ιδιαίτερα. Γιατί, όταν ακόμη και ένας δημοσιογράφος από την απέναντι πλευρά αναγνωρίζει ότι ένας Έλληνας αξιωματικός υπηρέτησε αποτελεσματικά τα συμφέροντα της πατρίδας του, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η συζήτηση ξεπερνά τα συνηθισμένα όρια της δημόσιας προβολής και της προσωπικής δημοσιότητας.
Σύμφωνα με όσα περιγράφει ο Οζντίλ, η δράση του Καλεντερίδη στη Σμύρνη συνδέθηκε με τη συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών, την ανάπτυξη δικτύου επαφών και την αξιοποίηση πηγών μέσα στις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις. Αναφέρεται σε πληροφορίες για αριθμούς αεροσκαφών, μετακινήσεις στρατιωτικών δυνάμεων, επιχειρησιακά σχέδια, ακόμη και απόρρητους κωδικούς επικοινωνίας του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού.
Περιγράφει επίσης τη δραστηριότητά του στη Μαύρη Θάλασσα, με ταξίδια στην Τραπεζούντα, τη Ριζούντα, το Αρτβίν, την Κερασούντα και τη Σινώπη, καθώς και επαφές στον ιστορικό Πόντο. Αναφέρεται ακόμη στο όνομα «Savaş Kalender», το οποίο, κατά την αφήγησή του, χρησιμοποιούσε ο Έλληνας αξιωματικός.
Ο Τούρκος δημοσιογράφος φθάνει μάλιστα να του αποδίδει εμπλοκή σε εξαιρετικά σοβαρές υποθέσεις, όπως πυρκαγιές και έκρηξη σε εργοστάσιο πυρομαχικών στο Κιρίκαλε. Αυτές οι τελευταίες κατηγορίες, όμως, δεν συνοδεύονται από αποδεικτικά στοιχεία και πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ανεπιβεβαίωτοι ισχυρισμοί του. Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει κανείς κάθε υπερβολή μιας τουρκικής αφήγησης για να αντιληφθεί τη σημασία όσων αναγνωρίζει ο ίδιος ο συντάκτης της.
Ωστόσο, υπάρχει ακόμη μία ιστορική διάσταση που κάνει αυτή την περίπτωση ξεχωριστή. Ο Σάββας Καλεντερίδης δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Αποτελεί συνεχιστή μιας σημαντικής επιχειρησιακής παράδοσης, την οποία υπηρέτησε και ενσάρκωσε ο αείμνηστος αντιστράτηγος Βασίλειος Γιαννόπουλος, μία από τις εμβληματικές μορφές της ελληνικής υπηρεσίας πληροφοριών.
Ο Γιαννόπουλος ήταν εκείνος που επέλεξε τον Καλεντερίδη ως αντικαταστάτη του στην Τουρκία. Τον εκπαίδευσε προσωπικά, μεταδίδοντάς του την εμπειρία και τις γνώσεις που είχε αποκτήσει μέσα από μια εξαιρετικά απαιτητική και επικίνδυνη αποστολή.
Δεν μιλάμε, λοιπόν, απλώς για δύο αξιωματικούς που υπηρέτησαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Μιλάμε για μια σκυτάλη γνώσης, εμπειρίας και επιχειρησιακής αντίληψης. Για μια συνέχεια ανθρώπων που γνώριζαν ότι η υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων απαιτεί πολύ περισσότερα από μεγάλα λόγια και δημόσιες διακηρύξεις.
Ο Γιαννόπουλος έφυγε από τη ζωή το 2020, αφήνοντας πίσω του μια σημαντική παρακαταθήκη. Ο ίδιος είχε εκφράσει μάλιστα το παράπονο ότι η Πολιτεία και η Υπηρεσία δεν αναγνώρισαν όπως θα έπρεπε την προσφορά ανθρώπων που ανέλαβαν αποστολές εξαιρετικής δυσκολίας και κινδύνου.
Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να μας προβληματίσει.
Τι κάνει, άραγε, η ελληνική Πολιτεία για να αναγνωρίσει, να αξιοποιήσει και να μεταδώσει την εμπειρία ανθρώπων που διαθέτουν τόσο εξειδικευμένη γνώση της Τουρκίας;
Ο Σάββας Καλεντερίδης διαθέτει στρατιωτική κατάρτιση, πολυετή εμπειρία στην Τουρκία, εξαιρετική γνώση της τουρκικής αλλά και της Κουρδικής γλώσσας, βαθιά ενασχόληση με την τουρκική εξωτερική πολιτική, τις περιφερειακές ισορροπίες, τον Πόντο και τη γεωπολιτική. Έχει επίσης σημαντικό συγγραφικό και εκπαιδευτικό έργο.
Αυτή η συσσωρευμένη γνώση δεν είναι κάτι που μια σοβαρή χώρα έχει την πολυτέλεια να αφήνει αναξιοποίητο.
Η ελληνική Πολιτεία οφείλει να εξετάσει τρόπους ουσιαστικής αναγνώρισης της προσφοράς του, αλλά και αξιοποίησης της εμπειρίας του σε θεσμικό, εκπαιδευτικό και συμβουλευτικό επίπεδο, εκεί όπου μπορεί να προσφέρει στην εθνική ασφάλεια και στη στρατηγική σκέψη της χώρας.
Το ίδιο ισχύει για την παρακαταθήκη του Βασιλείου Γιαννόπουλου, η οποία αξίζει να διασωθεί και να μεταδοθεί στις νεότερες γενιές.
Δεν είναι δυνατόν να μιλάμε διαρκώς για εθνική στρατηγική, για τουρκική απειλή, για γεωπολιτικές προκλήσεις και για την ανάγκη ενίσχυσης της αποτρεπτικής μας ικανότητας, αλλά να μην αξιοποιούμε ανθρώπους που έχουν αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής τους στη μελέτη και την αντιμετώπιση αυτών ακριβώς των προκλήσεων.
Και κάτι τελευταίο.
Στην Ελλάδα συχνά περιμένουμε να αναγνωριστεί η αξία ενός ανθρώπου από τους δικούς μας. Μερικές φορές, όμως, έρχεται η αναγνώριση από εκεί όπου κανείς δεν θα την περίμενε, από την απέναντι πλευρά.
Φανταστείτε, λοιπόν, πόσο ειρωνικό είναι όταν ένας Τούρκος δημοσιογράφος, παρά την εμφανή εχθρότητα της αφήγησής του, αισθάνεται την ανάγκη να αναγνωρίσει ότι ένας Έλληνας αξιωματικός έκανε εξαιρετικά καλά τη δουλειά του για τη χώρα του και ότι οι υπηρεσίες της δικής του πατρίδας δυσκολεύονταν να τον αντιμετωπίσουν.
Η πατρίδα δεν πρέπει να θυμάται τους ανθρώπους της μόνο όταν τους χρειάζεται. Οφείλει να τους τιμά, να αναγνωρίζει την προσφορά τους και να αξιοποιεί όσα μπορούν ακόμη να της προσφέρουν. Η εθνική ισχύς δεν οικοδομείται μόνο με εξοπλισμούς, παρελάσεις και μεγάλες δηλώσεις. Οικοδομείται και με ανθρώπους που γνωρίζουν τον αντίπαλο, κατανοούν τη στρατηγική του και μπορούν να μετατρέψουν τη γνώση σε εθνικό πλεονέκτημα.
Στον αείμνηστο Βασίλειο Γιαννόπουλο αξίζει η τιμή που δεν έλαβε όσο θα έπρεπε. Στον Σάββα Καλεντερίδη αξίζει η αναγνώριση και η αξιοποίηση της εμπειρίας του.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν χρειάζονται παράσημα για να αποδείξουν την αξία τους. Χρειάζεται, όμως, η πατρίδα τους να έχει τη σοφία να την αναγνωρίζει.
Υ.Γ. Άνθρωποι όπως ο Σάββας Καλεντερίδης, αλλά και ο Στιβ Λάλας, ο σπουδαιότερος και πλέον αδικημένος Έλληνας κατάσκοπος, ο οποίος σήμερα ζει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, ξεχασμένος σε ένα χωριό της Καβάλας, δεν αποτελούν απλώς κομμάτια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Αποτελούν εθνικό κεφάλαιο. Η Πολιτεία θα έπρεπε να αναζητά την εμπειρία τους, να τιμά την προσφορά τους και να μεταλαμπαδεύει τη γνώση τους στις νεότερες γενιές. Αντί να αφήνει τέτοιους ανθρώπους στη λήθη, οφείλει να τους δίνει τη θέση που τους αρμόζει. Γιατί είναι πραγματικά ντροπή μια χώρα να θυμάται τους ανθρώπους της όταν τους χρειάζεται, αλλά να τους ξεχνά όταν εκείνοι έχουν ήδη προσφέρει και εξακολουθούν να μπορούν να προσφέρουν.
Πηγές και συνοδευτικό υλικό
- Yılmaz Özdil, «MİT Yasası», 20 Απριλίου 2014: https://dagarcikturkiye.com/2014/09/01/yilmaz-ozdilin-en-buyuk-sucu/
- «ΕΥΠ – Οι αόρατοι πράκτορες που όργωσαν την Τουρκία», NewsAuto: https://www.newsauto.gr/mirror/efp-i-aorati-praktores-pou-orgosan-tin-tourkia/
- «Σάββας Καλεντερίδης – Γιατί οι Τούρκοι τον θυμούνται ακόμη», Πρώτο Θέμα: https://www.protothema.gr/stories/article/1737395/savvas-kalederidis-giati-oi-tourkoi-ton-thumoudai-akomi-i-istoria-tou-kai-to-thriler-me-otsalan/
- Αφιέρωμα στον Βασίλειο Γιαννόπουλο: https://www.facebook.com/share/p/1J2wPMc2Gp/
- Αφιέρωμα στον Στιβ Λάλας: https://www.facebook.com/share/p/19j3RKUh9Y/
Οι ισχυρισμοί για μυστικές επιχειρήσεις και σοβαρά περιστατικά παρατίθενται ως ισχυρισμοί του Τούρκου δημοσιογράφου και όχι ως ανεξάρτητα επιβεβαιωμένα γεγονότα.