Γράφει ο Ανδρέας Λεοντίου
Πρέπει τελικά να είμαστε μια χώρα με τεράστια διπλωματική επιρροή. Για να πραγματοποιήσει ένα γαλλικό πλοίο έρευνες βυθού για ένα ηλεκτρικό καλώδιο, κινητοποιήθηκε η ελληνική διπλωματία, μπήκε στο παιχνίδι το Παρίσι, άνοιξαν δίαυλοι με την Άγκυρα, εμφανίστηκαν οι Αμερικανοί και στο τέλος σχεδόν περιμένουμε να βγει λευκός καπνός από το Μέγαρο των Ηλυσίων. Όχι, δεν συζητάμε την απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης. Ούτε την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Για ένα καλώδιο μιλάμε. Ένα ηλεκτρικό καλώδιο που θα συνδέει την Ελλάδα με την Κύπρο!
Και αφού πέρασαν εβδομάδες με NAVTEX, αντι-NAVTEX, δηλώσεις, διαρροές και διπλωματικές συνεννοήσεις, ήρθε επιτέλους το χαρμόσυνο μήνυμα από την Άγκυρα. Ο Χακάν Φιντάν μάς ενημέρωσε ότι όλα είναι καλά. Ανακουφίστηκε το πανελλήνιο! Μπορούμε πλέον να κοιμηθούμε ήσυχοι. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών εμφανίζεται καθησυχαστικός και στην Αθήνα κάποιοι αντιμετωπίζουν την αποκλιμάκωση περίπου σαν εθνικό θρίαμβο.
Μόνο που υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια. Από πότε χρειαζόμαστε την ικανοποίηση της Άγκυρας για να προχωρήσει ένα έργο για το οποίο η ίδια η ελληνική κυβέρνηση δηλώνει ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια;
Ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η αρμοδιότητα αδειοδότησης ανήκει στην Ελλάδα και ότι οι τουρκικές αξιώσεις δεν έχουν νομικό έρεισμα. Ορθώς επιμένει σε αυτή τη θέση. Η Γαλλία, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, απέστειλε ρηματική διακοίνωση στην Τουρκία για να γνωστοποιήσει τις εργασίες του Abeille Marengo. Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι δεν ζητήθηκε άδεια και δεν αναγνωρίστηκε τουρκική δικαιοδοσία.
Ωραία μέχρι εδώ. Χαιρόμαστε που θυμηθήκαμε το Διεθνές Δίκαιο. Το πρόβλημα όμως δεν βρίσκεται μόνο σε όσα προβλέπει το Δίκαιο. Βρίσκεται και σε όσα συμβαίνουν στην πράξη.
Διότι την ώρα που η Αθήνα μιλούσε για απλή ενημέρωση, τουρκικές διπλωματικές πηγές έλεγαν κάτι εντελώς διαφορετικό. Ότι η επικοινωνία θα εκληφθεί από την τουρκική πλευρά ως αίτημα άδειας. Ότι γίνονταν συνεννοήσεις για τις διατυπώσεις. Ότι χωρίς επαφή με την Τουρκία θα μπορούσε να υπάρξει νέα παρέμβαση.
Δηλαδή η μία πλευρά λέει ότι δεν χρειάζεται άδεια και η άλλη δηλώνει ότι θα αντιμετωπίσει τη διαδικασία σαν να της ζητήθηκε άδεια. Και εμείς καλούμαστε να χειροκροτήσουμε επειδή στο τέλος δεν έγινε φασαρία!
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό ζήτημα. Η Τουρκία δεν χρειάζεται να αποκτήσει αύριο το πρωί κάποιο καινούργιο νόμιμο δικαίωμα για να εκμεταλλευτεί πολιτικά όσα συνέβησαν. Αρκεί να επικαλείται την προηγούμενη διαδικασία. Να λέει ότι τότε ενημερώθηκε διπλωματικά, ότι τότε έγιναν συνεννοήσεις, ότι τότε το ζήτημα διευθετήθηκε μέσω επαφών με τρίτη χώρα. Γιατί να μη ζητήσει το ίδιο και την επόμενη φορά;
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια ρηματική διακοίνωση δημιουργεί αυτομάτως νομικό προηγούμενο. Δεν δημιουργεί. Μπορεί όμως να προσφέρει στην Άγκυρα ένα ακόμη επιχείρημα πολιτικής πίεσης. Και στην εξωτερική πολιτική δεν μετρούν μόνο οι συνθήκες και οι νομικές διατυπώσεις. Μετρούν οι πρακτικές που επαναλαμβάνονται, οι προσδοκίες που καλλιεργούνται και οι αξιώσεις που επιχειρεί να επιβάλει κάθε πλευρά.
Το ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι επί εβδομάδες ακούγαμε πως πρόκειται για υπόθεση της γαλλικής εταιρείας. Ότι η ίδια θα επικοινωνούσε με την τουρκική πλευρά. Τελικά όμως δεν είχαμε απλώς μια εταιρική συνεννόηση για τεχνικά ζητήματα. Είχαμε επίσημη διπλωματική επικοινωνία του γαλλικού κράτους με την Άγκυρα. Και τώρα μας εξηγούν ότι όλα αυτά είναι απολύτως φυσιολογικά.
Αν είναι τόσο απλή και συνηθισμένη διαδικασία, γιατί προηγήθηκε τόσος διπλωματικός θόρυβος; Γιατί οι Τούρκοι συνέδεαν τις επαφές με το ενδεχόμενο νέας παρέμβασης; Και γιατί χρειάστηκε να περιμένουμε τις καθησυχαστικές δηλώσεις του Χακάν Φιντάν για να θεωρήσουμε ότι η κατάσταση εξομαλύνθηκε;
Βεβαίως υπάρχει και η εξήγηση ότι η γαλλική πρωτοβουλία αποσκοπούσε αποκλειστικά στην αποφυγή ενός επεισοδίου. Μακάρι να είναι έτσι. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν επιθυμεί μια στρατιωτική ένταση για την πόντιση ενός καλωδίου. Άλλο όμως η αποτροπή ενός επεισοδίου και άλλο η μετατροπή μιας αυτονόητης δραστηριότητας σε αντικείμενο διαρκούς διπλωματικού παζαριού.
Και ας μην ξεχνάμε κάτι ακόμη. Εδώ δεν μιλάμε για γεωτρήσεις φυσικού αερίου. Δεν μιλάμε για εκμετάλλευση κοιτασμάτων πετρελαίου. Μιλάμε για προκαταρκτικές εργασίες μιας ηλεκτρικής διασύνδεσης. Αν λοιπόν χρειάζεται τέτοια κινητοποίηση για να προχωρήσει ένα καλώδιο, τι ακριβώς θα συμβεί αύριο σε μια υπόθεση με πολύ μεγαλύτερο οικονομικό και γεωπολιτικό βάρος;
Θα περιμένουμε πάλι τη γαλλική διπλωματία; Θα χρειαστεί νέα ρηματική διακοίνωση; Θα αναζητούμε ξανά τον κατάλληλο συνομιλητή στην Άγκυρα για να μας διαβεβαιώσει ότι όλα είναι καλά; Και κάθε φορά που θα αποφεύγεται μια κρίση θα βαφτίζουμε την εξέλιξη εθνική επιτυχία, χωρίς να εξετάζουμε με ποιους όρους επιτεύχθηκε;
Υπάρχει βέβαια και το ίδιο το έγγραφο. Η περιβόητη γαλλική ρηματική διακοίνωση, για την οποία όλοι συζητούν αλλά το πλήρες περιεχόμενό της δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Η σημερινή «Εστία» προχωρά σε βαρύτατες καταγγελίες περί αναγνώρισης του τουρκολιβυκού μνημονίου. Πρόκειται για ισχυρισμό που απαιτεί συγκεκριμένη τεκμηρίωση. Χωρίς το αυθεντικό κείμενο δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν υπάρχει τέτοια διατύπωση.
Αυτό όμως δεν απαλλάσσει την κυβέρνηση από την υποχρέωση να δώσει σαφείς απαντήσεις. Γνώριζε το ακριβές περιεχόμενο; Είχε συμφωνήσει με τις διατυπώσεις; Υπήρξαν προηγούμενες συνεννοήσεις για το τι θα θεωρούσε αποδεκτό η Άγκυρα; Και κυρίως, πώς διασφαλίζεται ότι η σημερινή διαδικασία δεν θα χρησιμοποιηθεί αύριο από την Τουρκία ως επιχείρημα για νέες απαιτήσεις;
Δεν ζητάμε να δημοσιοποιηθούν κρατικά μυστικά ή να αποκαλυφθούν επιχειρησιακές λεπτομέρειες. Ζητάμε να εξηγηθεί ποια διπλωματική πρακτική ακολουθήθηκε και γιατί. Γιατί όταν μια ξένη κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει μια ενημέρωση ως αίτημα αδειοδότησης, δεν αρκεί να απαντάμε ότι εμείς δεν το εννοούσαμε έτσι.
Και φυσικά, το Abeille Marengo πρέπει να πραγματοποιήσει τις εργασίες του. Χωρίς παρεμπόδιση, χωρίς αναγνώριση ανύπαρκτων αρμοδιοτήτων και χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά να ανακαλύπτουμε καινούργιους διπλωματικούς μεσολαβητές. Αν αυτό συμβεί, θα είναι μια θετική εξέλιξη. Δεν θα απαντήσει όμως από μόνο του σε όλα τα ερωτήματα για όσα προηγήθηκαν.
Διότι η επιτυχία στην εξωτερική πολιτική δεν μετριέται μόνο από το αν αποφεύχθηκε σήμερα ένα επεισόδιο. Μετριέται και από το αν αύριο θα χρειαστεί να επαναλάβεις την ίδια διαδικασία για να ασκήσεις τα ίδια δικαιώματα.
Και κάπου εδώ ας σταματήσουν τα πανηγύρια.
Γιατί αν κάθε φορά που η Τουρκία αμφισβητεί μια ελληνική δραστηριότητα πρέπει να αναλαμβάνει κάποιος τρίτος να τη διαβεβαιώσει, να τη διευκολύνει ή να την καθησυχάσει, τότε έχουμε ένα πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από ένα ηλεκτρικό καλώδιο.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο Χακάν Φιντάν είναι ευχαριστημένος.
Το ερώτημα είναι γιατί πρέπει να μας ενδιαφέρει τόσο πολύ η ευχαρίστησή του.
Πηγές – Παραπομπές
1. Καθημερινή – Οι απαιτήσεις της Τουρκίας για το καλώδιο
2. CNN Greece – Το παρασκήνιο της αποκλιμάκωσης και η γαλλική διακοίνωση
3. Enikos – Η Γαλλία ενημέρωσε Τουρκία και Αίγυπτο
4. Οικονομικός Ταχυδρόμος – GSI και ενημέρωση της Τουρκίας από τη Γαλλία
5. Protagon – Από την Ελλάδα και μόνο η άδεια για το καλώδιο