Γράφει ο Ανδρέας Λεοντίου
Έχουμε αρχίσει να υποψιαζόμαστε ότι το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου δεν είναι τελικά ηλεκτρικό αλλά τηλεφωνικό. Γιατί ρεύμα δεν ξέρουμε πότε θα μεταφέρει, τηλεφωνήματα όμως μεταξύ πρωτευουσών φαίνεται πως έχει ήδη εξασφαλίσει άφθονα! Παρίσι, Άγκυρα, Αθήνα. Διπλωματικές επαφές, διακοινώσεις, διαβεβαιώσεις και ένα μυστήριο που μεγαλώνει αντί να μικραίνει.
Μόνο που εδώ δεν μοιράζουμε τα χωράφια του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου άλλος δήλωνε βοσκοτόπια, άλλος έβρισκε επιδοτήσεις και στο τέλος ψάχναμε να βρούμε πού βόσκουν τα πρόβατα! Εδώ μιλάμε για κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πριν από λίγες ημέρες είχαμε τα πανηγύρια για την ελληνική NAVTEX. Λίγο ακόμη και θα νομίζαμε ότι το ερευνητικό πλοίο είχε φτάσει στην Κωνσταντινούπολη και ετοιμαζόταν να δέσει στον Κεράτιο! Ύστερα εμφανίστηκε η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία. Ρωτήσαμε τι ακριβώς περιλαμβάνει. Η απάντηση ήταν ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια. Εντάξει, χριστιανοί μου! Δεν ζητήθηκε άδεια. Μπορούμε τώρα να μάθουμε τι γράφει το χαρτί ή θα χρειαστεί να υποβάλουμε αίτηση στο Παρίσι;
Και πριν προλάβουμε να πάρουμε απάντηση, έρχεται η «Καθημερινή» με πληροφορίες για το διπλωματικό παρασκήνιο. Στο ελληνικό δημοσίευμα της 9ης Νοεμβρίου ο Βασίλης Νέδος περιγράφει έντονες διαβουλεύσεις μεταξύ Αθήνας και Παρισιού για τις γαλλικές διατυπώσεις προς την Τουρκία. Μια διπλωματική διελκυστίνδα που δείχνει ότι η υπόθεση μόνο απλή δεν είναι.
Το πραγματικό ενδιαφέρον όμως βρίσκεται στο ξεχωριστό αγγλόφωνο δημοσίευμα της eKathimerini με τίτλο «Eleventh-hour contacts over cable». Εκεί αναφέρεται ότι η Άγκυρα ενδέχεται να μην αρκείται στη γαλλική ενημέρωση. Αντιθέτως, φέρεται να επιδιώκει είτε απευθείας αίτημα άδειας είτε δεύτερη γαλλική διακοίνωση με διατυπώσεις συμβατές με τις τουρκικές θέσεις για την Ανατολική Μεσόγειο. Και ποιες θέσεις επικαλείται η τουρκική πλευρά; Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την επιστολή που κατέθεσε στον ΟΗΕ το 2020!
Εδώ πλέον δεν συζητάμε απλώς αν ενημερώθηκε η Τουρκία για την παρουσία ενός ερευνητικού πλοίου. Συζητάμε το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιχειρεί να ενσωματώσει τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις στη διπλωματική διαδικασία που προηγείται των ερευνών. Και αυτό, εφόσον επιβεβαιωθεί, είναι πολύ σοβαρότερο από μια τυπική ενημέρωση για λόγους ασφαλείας της ναυσιπλοΐας. Προσέξτε όμως τη διαφορά. Δεν έχει αποδειχθεί ότι η Γαλλία αποδέχθηκε μια τέτοια απαίτηση ούτε ότι εκδόθηκε δεύτερη διακοίνωση. Η πληροφορία αφορά το τι ενδέχεται να επιδιώκει η Τουρκία και όχι το τι έχει ήδη συμφωνηθεί.
Αν λοιπόν η Άγκυρα ζητά να ληφθούν υπόψη οι θέσεις της για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τι ακριβώς συζητούν μαζί της οι Γάλλοι και ποια είναι η αντίδραση της Αθήνας; Γιατί άλλο να ενημερώνεις κάποιον ότι θα περάσει ένα πλοίο και άλλο να κάθεσαι να συζητάς αν θα εγκρίνει το περιεχόμενο της ενημέρωσης!
Και πριν καταλαγιάσει ο θόρυβος από τα δημοσιεύματα, έρχεται μια ακόμη παρέμβαση που γεννά σοβαρά ερωτήματα. Η δημοσιογράφος Κύρα Αδάμ μιλώντας τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στον ραδιοφωνικό σταθμό 98.4 και στον Γιώργο Σαχίνη υποστήριξε ότι έχει διαβάσει τμήμα της γαλλικής διακοίνωσης. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η γαλλική πλευρά γνωστοποίησε στην Τουρκία ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να εκδώσει νέα απαντητική NAVTEX απέναντι στην τουρκική αντι-NAVTEX.
Εφόσον η πληροφορία αυτή αποτυπώνεται πράγματι στο αυθεντικό έγγραφο, προκύπτει ένα απολύτως συγκεκριμένο ερώτημα. Από πότε η Γαλλία μεταφέρει στην Τουρκία διαβεβαιώσεις για το τι θα πράξει ή δεν θα πράξει η Ελλάδα; Και ποιος ενέκρινε μια τέτοια διατύπωση; Γιατί άλλο είναι η ενημέρωση για τις κινήσεις ενός πλοίου και άλλο η μεταφορά μιας ελληνικής θέσης για τη μελλοντική αντίδραση απέναντι σε τουρκική NAVTEX.
Την ίδια στιγμή δημοσίευμα του Business Daily αναφέρει ότι η αρχική συνεννόηση Αθήνας και Παρισιού φέρεται να αφορούσε άτυπη ενημέρωση τύπου non-paper. Τελικά όμως η γαλλική πλευρά προχώρησε σε επίσημη ρηματική διακοίνωση. Και κάπου εδώ η υπόθεση αρχίζει να θυμίζει εκείνες τις συναντήσεις όπου όλοι συμφωνούν ότι συμφώνησαν μέχρι να διαπιστώσουν πως ο καθένας είχε καταλάβει κάτι διαφορετικό! Μόνο που εδώ δεν συζητάμε ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της ταβέρνας. Συζητάμε για το ποια διπλωματική διαδικασία ακολουθείται σε μια περιοχή όπου η Τουρκία προβάλλει συγκεκριμένες θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Ας ξεκαθαρίσουμε και κάτι που ορισμένοι εξακολουθούν να μπερδεύουν. Τα κυριαρχικά δικαιώματα του παράκτιου κράτους επί της υφαλοκρηπίδας υφίστανται αυτοδικαίως και εξαρχής. Αυτό προβλέπει το άρθρο 77 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας. Δεν περιμένουν να υπογράψει ο γείτονας για να γεννηθούν. Η οριοθέτηση είναι διαφορετικό ζήτημα. Αφορά τον καθορισμό των ορίων όταν οι θαλάσσιες αξιώσεις δύο κρατών επικαλύπτονται.
Για τα υποθαλάσσια καλώδια το άρθρο 79 προβλέπει συγκεκριμένες ελευθερίες πόντισης και αντίστοιχους κανόνες. Η ακριβής φύση των ερευνητικών εργασιών έχει επίσης σημασία. Η προβολή μιας τουρκικής διεκδίκησης όμως δεν δημιουργεί αυτομάτως γενικό δικαίωμα της Άγκυρας να εγκρίνει τις εργασίες.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα. Η Τουρκία δεν χρειάζεται να αποκτήσει σήμερα ένα δικαίωμα για να επιχειρήσει αύριο να παρουσιάσει μια διπλωματική πρακτική ως αναγνώριση των αξιώσεών της. Ας υποθέσουμε ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται και σε μια επόμενη αντίστοιχη επιχείρηση η Άγκυρα επικαλείται τη σημερινή γαλλική διακοίνωση. Ζητά ξανά ενημέρωση ή επιχειρεί να απαιτήσει συναίνεση παρουσιάζοντας την προηγούμενη διαδικασία ως διπλωματικό προηγούμενο.
Θα έχει αποκτήσει αυτομάτως κυριαρχικά δικαιώματα; Όχι βέβαια! Θα μπορεί όμως να επιχειρήσει να αξιοποιήσει αυτή τη διαδικασία για να στηρίξει πολιτικά τις διεκδικήσεις της; Ασφαλώς! Το αν μια τέτοια πρακτική θα μπορούσε να αποκτήσει και νομική σημασία εξαρτάται από τις ακριβείς διατυπώσεις, τις περιστάσεις και τη συμπεριφορά των εμπλεκόμενων κρατών. Μια γαλλική διακοίνωση δεν δεσμεύει αυτομάτως την Ελλάδα. Ούτε η απλή ενημέρωση αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία.
Αλλά όταν το περιεχόμενο του εγγράφου παραμένει άγνωστο, πώς ακριβώς περιμένει η κυβέρνηση να αξιολογήσουμε τις διαβεβαιώσεις της; Η κυβερνητική θέση είναι σαφής. Δεν ζητήθηκε άδεια από την Τουρκία, δεν αναγνωρίστηκε τουρκική δικαιοδοσία και οι απαραίτητες εγκρίσεις δόθηκαν από την Ελλάδα και την Κύπρο. Μακάρι να είναι ακριβώς έτσι και να αποτυπώνεται χωρίς την παραμικρή αμφισημία σε κάθε σχετικό έγγραφο. Γιατί υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να διαβεβαιώνεις ότι δεν ζητήθηκε άδεια και στο να απαντάς τι ακριβώς συμφωνήθηκε ή γνωστοποιήθηκε.
Στο μεταξύ το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσιογραφικές πληροφορίες, προγραμματίζεται να αποπλεύσει από το Ηράκλειο την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου. Η μετάθεση του απόπλου αποδίδεται από τις σχετικές πηγές σε τεχνική και επιχειρησιακή προετοιμασία. Δεν έχουμε στοιχεία για να τη συνδέσουμε αποκλειστικά με τις διπλωματικές διαβουλεύσεις. Αναμένουμε λοιπόν να δούμε πότε θα αρχίσουν οι εργασίες και πώς θα αντιδράσει η Τουρκία. Γιατί άλλο πράγμα είναι να πραγματοποιηθεί μια ερευνητική αποστολή και άλλο να εξετάσουμε υπό ποιες συνθήκες πραγματοποιήθηκε και τι θα επικαλεστεί κάθε πλευρά την επόμενη ημέρα.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται συνήθως η γνωστή χορωδία. «Μην τα λέτε αυτά! Κάνετε κακό στα Εθνικά συμφέροντα!» Μάλιστα. Δηλαδή το πρόβλημα δεν είναι τι ενδεχομένως συζητείται πίσω από τις κλειστές πόρτες. Το πρόβλημα είναι ότι κάποιος τόλμησε να ρωτήσει τι συζητείται! Εξαιρετική λογική. Με αυτήν την αντίληψη αν αύριο προκύψει κάποια νέα διπλωματική συνεννόηση, εμείς θα πρέπει πρώτα να χειροκροτήσουμε και μετά να ζητήσουμε διευκρινίσεις. Μην τυχόν και χαλάσουμε την εορταστική ατμόσφαιρα!
Όχι, κύριοι. Η υπεράσπιση των Εθνικών δικαιωμάτων δεν είναι οπαδική υποχρέωση προς καμία κυβέρνηση. Ούτε η απαίτηση για διαφάνεια αποτελεί αμφισβήτηση της χώρας. Δεν ζητάμε να μεταδίδονται ζωντανά οι διπλωματικές συναντήσεις. Ούτε να δημοσιοποιείται κάθε επιχειρησιακή λεπτομέρεια. Ζητάμε να γνωρίζουμε αν οι διπλωματικές κινήσεις τρίτων έχουν διατυπωθεί με τρόπο που προστατεύει τις ελληνικές θέσεις και δεν προσφέρει στην Άγκυρα πρόσθετα επιχειρήματα.
Και για να μην παρεξηγηθούμε, μέχρι να δούμε τα πραγματικά έγγραφα δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι έχει γίνει κάποια παραχώρηση. Ούτε γνωρίζουμε αν θα υπάρξει τελικά δεύτερη διακοίνωση και με ποιο περιεχόμενο. Ακριβώς γι’ αυτό ζητάμε απαντήσεις. Γιατί υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «δεν έχει συμβεί τίποτα» και στο «δεν γνωρίζουμε ακόμη τι ακριβώς έχει συμβεί».
Τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν προστατεύονται με χειροκροτήματα ούτε με καθησυχαστικές διαρροές. Προστατεύονται με καθαρές θέσεις, προσεκτικούς χειρισμούς και συγκεκριμένες πράξεις. Η διπλωματία χρειάζεται διακριτικότητα. Δεν χρειάζεται όμως λευκή επιταγή.
Αν η Γαλλία ενημέρωσε απλώς την Τουρκία, να μας πουν τι ακριβώς της έγραψε. Αν όμως ανέλαβε να μεταφέρει και ελληνικές δεσμεύσεις, τότε να μας εξηγήσουν ποιος τις ενέκρινε. Γιατί άλλο να κρατάς κλειστές τις πόρτες της διπλωματίας και άλλο να αφήνεις απ’ έξω τον Ελληνικό λαό ενώ μέσα συζητούνται ζητήματα που αφορούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.
Αναμένουμε τον απόπλου του Abeille Marengo, την έναρξη των ερευνών και τις επόμενες διπλωματικές κινήσεις. Το ΕΘΝΙΚΟ ΒΗΜΑ θα παρακολουθεί τις εξελίξεις και θα επανέλθει όταν υπάρξουν νεότερα στοιχεία.
Γιατί το ερώτημα παραμένει. Τι ακριβώς παζαρεύεται πίσω από τις κλειστές πόρτες;
- Βασίλης Νέδος – «Διπλωματική διελκυστίνδα για το καλώδιο – Ο ρόλος Γαλλίας, ΗΠΑ», Καθημερινή, 9 Νοεμβρίου 2026.
https://www.kathimerini.gr/politics/564576544/diplomatiki-dielkystinda-gia-to-kalodio-o-rolos-gallias-ipa/ - eKathimerini – «Eleventh-hour contacts over cable», Newsroom, 9 Νοεμβρίου 2026. Αναφορά σε ενδεχόμενη τουρκική απαίτηση για άδεια ή δεύτερη διακοίνωση με βάση τις τουρκικές θαλάσσιες αξιώσεις.
https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1320767/eleventh-hour-contacts-over-cable/ - Γιώργος Σαχίνης – «Κύρα Αδάμ: Η “γλοιώδης” Ελληνική NAVTEX είναι η υποχώρηση και η αποκάλυψη της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης», Radio 98.4, 9 Νοεμβρίου 2026.
https://www.radio984.gr/post/kyra-adam-i-gloiodis-elliniki-navtex-einai-i-ypochorisi-kai-i-apokalypsi-tis-gallikis-rimatikis-diakoinosis/ - Παναγιώτης Μίχος – «Καλώδιο: “Ντρίμπλα” Παρισιού σε Αθήνα με ρηματική διακοίνωση αντί non paper», Business Daily, 10 Νοεμβρίου 2026.
https://www.businessdaily.gr/politiki/242724_kalodio-galliki-ntripla-stin-plati-tis-athinas - Χρήστος Κολώνας – «Γαλλική υπόθεση ο απόπλους του Abeille Marengo για τον GSI», Οικονομικός Ταχυδρόμος, 10 Νοεμβρίου 2026.
https://www.ot.gr/2026/11/10/energeia/ilektrismos/galliki-ypothesi-o-apoplous-tou-abeille-marengo-gia-ton-gsi/ - ΕΡΤ News – «Μαρινάκης: Η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία δεν συνιστά αίτημα άδειας, το έργο προχωρά κανονικά».
https://www.ertnews.gr/frontpage/marinakis-i-galliki-rimatiki-diakoinosi-pros-tin-tourkia-den-synista-aitima-adeias-to-ergo-proxora-kanonika/ - Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), άρθρα 77, 79 και 83.
https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf