Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης

Τα αμέτρητα απάνθρωπα και κτηνώδη βασανιστήρια των Οθωμανών, τα οποία υπέμειναν οι πρόγονοί μας για σχεδόν 400 ολόκληρα χρόνια, αποτελούν μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας μας.

Την ώρα που η Τουρκία συνεχίζει να προβάλλει τις διεκδικήσεις της, να αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα και να δοκιμάζει τις αντοχές της Ελλάδας, παρακολουθούμε μια κυβέρνηση που επιλέγει συχνά την παθητική διαχείριση, τις καθησυχαστικές διατυπώσεις και τη διπλωματία των χαμηλών προσδοκιών. Σαν να μην έφτανε αυτό, βλέπουμε γύρω της ένα πρόθυμο ακροατήριο που έχει μάθει να βαφτίζει την υποχωρητικότητα «ρεαλισμό», την αδράνεια «ψυχραιμία» και κάθε ανησυχία για τα εθνικά μας θέματα «υπερβολή». Το πιο ανησυχητικό, δυστυχώς, δεν είναι η στάση εκείνων που κυβερνούν, αλλά η ευκολία με την οποία ένα κομμάτι της κοινωνίας συνηθίζει, συμβιβάζεται και τελικά παραδίδεται νοητικά, πριν καν χρειαστεί να παραδώσει οτιδήποτε άλλο.

Γι’ αυτό αξίζει να θυμόμαστε την ιστορία μας. Όχι για να καλλιεργούμε μίσος απέναντι σε λαούς, αλλά για να μην επιτρέψουμε ποτέ να καλλιεργηθεί η λήθη απέναντι σε όσα υπέστησαν οι δικοί μας πρόγονοι. Γιατί η ιστορική μνήμη δεν είναι εθνικιστική πολυτέλεια. Είναι ασπίδα αυτογνωσίας και ελευθερίας. Διαβάστε τι υπέστησαν οι πρόγονοί μας κατά την οθωμανική κυριαρχία και την επόμενη φορά που κάποιος θα επιχειρήσει να παρουσιάσει τέσσερις αιώνες υποδούλωσης ως μια ειδυλλιακή ιστορία «ειρηνικής συνύπαρξης», ας αναρωτηθεί τι ακριβώς καλείται να ξεχάσει.

Το βασανιστήριο με το τσιγκέλι. Το τσιγκέλι χρησιμοποιήθηκε για πολλά χρόνια από τους Οθωμανούς ως εργαλείο βασανισμού και εκτελέσεων. Κατασκευαζόταν με χοντρά μαδέρια και έμοιαζε με πύργο. Πάνω του υπήρχαν τσιγκέλια διαφόρων μηκών, με τις μύτες τους στραμμένες προς τα πάνω. Οι κρατούμενοι, συνήθως ραγιάδες, ήταν γυμνοί, με τα χέρια και τα πόδια σφιχτά δεμένα. Με τη βοήθεια σκοινιών, τους κατέβαζαν πάνω στις αιχμές των τσιγκελιών. Πολλές φορές ο αργός θάνατος ερχόταν ύστερα από τρεις ημέρες.

Ουρά αλόγου. Έβαζαν σιγά σιγά ουρά αλόγου στον πρωκτό του θύματος και την τραβούσαν απότομα. Λόγω της μορφής της ουράς, κατά την αφαίρεσή της προκαλούνταν σοβαροί τραυματισμοί και αποκόλληση ιστών. Η ίδια πρακτική, σύμφωνα με την περιγραφή, εφαρμοζόταν και στον οισοφάγο.

Βαρέλι. Έβαζαν τον ραγιά σε βαρέλι ή σε προκατασκευασμένο λάκκο και τον ανάγκαζαν να φάει πάρα πολύ. Το θύμα, μη μπορώντας να αφοδεύσει έξω από τον χώρο εγκλεισμού του, κατέληγε να αφοδεύει μέσα στο βαρέλι ή στον λάκκο όπου βρισκόταν. Σύμφωνα με την αφήγηση, ακολουθούσε σταδιακά η σήψη του ίδιου του θύματος.

Κλείσιμο σε σπηλιά και κάπνισμα. Έκλειναν έναν ή περισσότερους ενόχους σε σπηλιά και στη συνέχεια προκαλούσαν καπνό στο εσωτερικό της, ώστε να επιφέρουν τον θάνατό τους.

Βγάλσιμο ματιών με πυρακτωμένα σίδερα. Στις περιγραφές των βασανιστηρίων περιλαμβάνεται και η τύφλωση με πυρακτωμένα σιδερένια εργαλεία.

Σπάσιμο χεριών και ποδιών και ρίξιμο καυτού ξυδιού στα μάτια. Άλλη περιγραφόμενη πρακτική ήταν το σπάσιμο των άκρων και η πρόκληση εγκαυμάτων στα μάτια με καυτό ξύδι.

Παραμονή μέσα σε λάκκο με αλάτι. Το θύμα αφηνόταν για ημέρες μέσα σε λάκκο με υγρό αλάτι και στη συνέχεια το έριχναν σε κρύο νερό. Σύμφωνα με την αφήγηση, η διαδικασία προκαλούσε πρήξιμο των κυττάρων και σοκ.

Δέρμα καμήλας. Έδεναν τον ένοχο κάτω από τον ήλιο και του αφαιρούσαν τα μαλλιά. Στη συνέχεια τοποθετούσαν πάνω στο κρανίο του δέρμα καμήλας ή κατσίκας, το οποίο κολλούσε εκεί. Κατά την παραδοσιακή περιγραφή αυτού του βασανιστηρίου, οι τρίχες δεν μπορούσαν πλέον να αναπτυχθούν φυσιολογικά, στρέφονταν προς το εσωτερικό του κρανίου και, όταν έφταναν στον εγκέφαλο, επερχόταν ο θάνατος.

Φάλαγγα – Ραβδισμοί. «Είδα έναν Αρβανίτη στρατιώτη να υποβάλλεται στην τιμωρία της φάλαγγας. Τον είχαν ξαπλώσει ανάσκελα στον δρόμο, κρατούσαν το δοκάρι από τις δύο άκρες και δύο άλλοι τον χτυπούσαν στα πέλματα με μικρά ραβδιά. Επειδή η τιμωρία δεν ήταν βαριά, δεν είχαν αφαιρέσει τα παπούτσια του. Ο στρατιώτης έβγαζε σπαρακτικά ουρλιαχτά και διάφορες κραυγές “μπό, μπό, μπό”, που επαναλαμβάνονταν με απίστευτη ταχύτητα. Αλλά τα φοβερά ξεφωνητά πόνου δεν ενοχλούσαν διόλου τον μπουλούκμπαση, που καθόταν σε μια πέτρα και παρακολουθούσε αδιάφορος και ανέκφραστος τα βασανιστήρια, καπνίζοντας το τσιμπούκι του. Μόλις συμπληρώθηκαν 100 χτυπήματα, τον άφησαν». (Μαρτυρία Άγγλου περιηγητή.)

Ο μοναχός Urbano de Rarigi έγραφε για τη μέθοδο αυτή τον 17ο αιώνα: «Αυτό το άτυχο νησί [Σύρος] κατατυραννείται από τους κουρσάρους, Φράγκους και Τούρκους… Οι Τούρκοι αποκαλούν τους νησιώτες “τσαουσάν” (λαγούς), επειδή τρέχουν πανικόβλητοι μόλις αντικρίσουν πλεούμενο. Όσους αιχμαλωτίζουν, τους βασανίζουν με φάλαγγα για να μαρτυρήσουν πού έχουν κρύψει τα χρήματά τους».

Παλούκωμα. Ο Άγγλος περιηγητής Henry Blount, το 1636, είδε στις πλατείες χωριών και πόλεων της Θράκης αυτό που περιέγραψε ως σύμβολο της τουρκικής τυραννίας: «Άκουσα πολλούς Τούρκους να καυχώνται ότι έχουν θεϊκή εντολή να διοικούν τα άλλα έθνη με σιδηρά ράβδο. Σε πολλές περιοχές της Τουρκίας, Σκλαβουνία, Βοσνία, Ουγγαρία, Μακεδονία και Θράκη, ο θηριώδης αυτός λαός τοποθετεί σε δημόσια μέρη ένα σιδεροπάλουκο για τρομοκρατία».

Στην Κωνσταντινούπολη του 18ου αιώνα, ο Γάλλος περιηγητής Pitton de Tournefort παρακολούθησε, σύμφωνα με την αφήγηση, το παλούκωμα: «Ξαπλώνουν μπρούμυτα το θύμα, αφού του δέσουν τα χέρια πίσω, βάζουν στη ράχη του ένα σαμάρι γαϊδάρου και κάθονται πάνω δύο βοηθοί του δημίου για να το ακινητοποιήσουν εντελώς. Ένας άλλος του κρατάει με τα δύο χέρια το κεφάλι κολλημένο στη γη. Τέταρτος βοηθός του δημίου σχίζει με ένα ψαλίδι το πίσω μέρος του βρακιού του θύματος. Τότε ο δήμιος μπήγει το παλούκι, μια ξύλινη σούβλα, όσο πιο βαθιά μπορεί. Ύστερα παίρνει ένα ξύλινο σφυρί και χτυπάει το παλούκι, ώσπου η μυτερή άκρη να βγει στο στήθος. Ανασηκώνουν έπειτα όρθιο το παλούκι και το καρφώνουν στο χώμα. Κι όσο βασανίζεται ο δύστυχος, οι Τούρκοι τον περιγελούν, τον μυκτηρίζουν και τον καλούν να γίνει μουσουλμάνος».

Ο γνωστός Γάλλος περιηγητής Pouqueville ιστορεί και το τραγικό τέλος του αρματολού Θύμιου Βλαχάβα από τη Θεσσαλία, ύστερα από τον άτυχο ξεσηκωμό του 1808. Τον είδε στα Γιάννενα δεμένο πάνω σε έναν στύλο, στην αυλή του Αλή Πασά: «Πιο γαλήνιος από τον τύραννο που απολάμβανε το μαρτύριό του, με κοίταζε με βλέμμα ατάραχο, λες και ήθελε να με κρατήσει μάρτυρα στον θρίαμβο της υπέρτατης ώρας του. Δέχτηκε χωρίς να βογκήξει και χωρίς να παραπονεθεί τα χτυπήματα του δημίου. Και τα μέλη του που σύρονταν στους γιαννιώτικους δρόμους έδειχναν στους έντρομους Έλληνες τα λείψανα του τελευταίου καπετάνιου της Θεσσαλίας».

Κόψιμο του χεριού. Το 1764 στάλθηκε στην Ελλάδα αποστολή ερευνητών με επικεφαλής τον νεαρό αρχαιολόγο Richard Chandler. Ο Chandler καταγράφει όσα βλέπει και ακούει για τα ήθη και τα έθιμα των Ελλήνων, την ενδυμασία, τη διοίκηση, την οικονομία, τις παραδόσεις και τις δεισιδαιμονίες, την ψυχαγωγία και, μεταξύ άλλων, παρατηρεί: «Αλλά όσο πιο πολύ καταπιέζονται [οι Έλληνες] τόσο πιο ευλύγιστοι γίνονται. Η ανάμνηση της φάλαγγας και των εξευτελισμών, αλλά και η τιμωρία που περιμένει όποιον θα τολμήσει να σηκώσει χέρι στον αφέντη του, δηλαδή το κόψιμο του χεριού του, εξηγεί τη στάση τους μπροστά στον Τούρκο. Μ’ όλα αυτά ο χαρακτήρας τους είναι ανήσυχος και οι ραδιουργίες δίνουν και παίρνουν, με αποτέλεσμα να είναι πάντοτε διαιρεμένοι».

Αλυσοδεμένοι. Το 1739 ο Άγγλος περιηγητής Richard Pococke ταξίδεψε στην Ελλάδα και, μεταξύ άλλων, αναφέρει ότι, διασχίζοντας το φαράγγι της Σαμαριάς, έφτασε στα Χανιά. Στον δρόμο είδε έξι ή επτά Έλληνες «με βαριές αλυσίδες στον λαιμό», τιμωρημένους επειδή δεν είχαν πληρώσει τον καθιερωμένο φόρο για τα όπλα τους, που ανερχόταν σε μισή κορώνα. Όλοι ισχυρίζονταν ότι δεν είχαν όπλα.

Το κεφάλι στα σκέλια του. Το 1810 ο Βρετανός αρχαιολάτρης John Hobhouse είδε στην Πόλη έναν κρεμασμένο Έλληνα. Το κορμί ήταν σκεπασμένο, αλλά τα πόδια και τα χέρια ακάλυπτα. Φαίνονταν τα σημάδια από τα βασανιστήρια, τα καψίματα και τα χτυπήματα. Το κεφάλι του κρεμασμένου είχε τοποθετηθεί ανάμεσα στα σκέλια του. Ήταν η έσχατη εκδήλωση εξευτελισμού που, σύμφωνα με την περιγραφή, εφαρμοζόταν μόνο στους ραγιάδες.

Η ταπείνωση του ραγιά. Στο Άργος, ένας Βρετανός περιηγητής, ο Hughes, έφιππος και με Τούρκο συνοδό, βρέθηκε μπροστά σε έναν φορτωμένο με φρύγανα γάιδαρο, ο οποίος έπιανε τη μέση του δρόμου. Ενώ οι ταξιδιώτες παραμέρισαν για να περάσει το ζώο, ο Τούρκος συνοδός θεώρησε υποτιμητικό να παραμερίσει για τον γάιδαρο ενός ραγιά. Έπεσε καταπάνω του και στη συνέχεια ξέσπασε στον Έλληνα που ακολουθούσε το φορτωμένο ζώο. Χίμηξε πάνω του και με το ρόπαλό του τον χτύπησε επανειλημμένα στο κεφάλι. Άρχισαν να τρέχουν αίματα. Ο δύστυχος Έλληνας δεν τόλμησε ούτε να φωνάξει ούτε να διαμαρτυρηθεί. Ήξερε, ως ραγιάς, πως στην παραμικρή εκδήλωση δυσαρέσκειας ο Τούρκος θα τραβούσε το σπαθί ή την πιστόλα του.

Ψυχαγωγία των Τούρκων. Ο Αμερικανός ιεραπόστολος Stephen Grellet, της Ευαγγελικής Εταιρείας των Φίλων της Νέας Υόρκης, ανέφερε το 1819 πως στην Κόρινθο οι Τούρκοι συνήθιζαν, σαν άθλημα ή για να τροχίσουν τα μαχαίρια τους, να κόβουν το κεφάλι του πρώτου περαστικού ή, για να επιδείξουν τη σκοπευτική τους δεινότητα, να βάζουν στο σημάδι διαβάτες.

Αλή Πασάς – Μια κατηγορία μόνος του. Ο αξιωματικός του Ναπολέοντα Bacheville, προσκεκλημένος του Αλή Πασά, αφηγείται σε έργο του τα ανατριχιαστικά βασανιστήρια του αδίστακτου Αλβανού δεσπότη: «Μια μέρα», γράφει, «πρόσταξε ο Αλής να δέσουν έναν στρατιώτη στη μπούκα του κανονιού και τον ανάγκασαν να το πυροδοτήσει ο ίδιος. Ο Αλής γελούσε με το θέαμα. Σε λίγο έφεραν δύο κλέφτες. Βλέποντας ο πρώτος το πτώμα του στρατιώτη, νόμισε πως ήρθε η σειρά του. Γονάτισε λοιπόν και παρέδωσε τον λαιμό του στο φάσγανο του μπόγια. Αλλά τους περίμενε κακό χειρότερο… Τους έκοψαν με κάτι μεγάλα ψαλίδια την άκρη της μύτης, τα αυτιά και τα ακροδάχτυλα, έριξαν αυτά τα ματωμένα σε ένα δοχείο, πρόσθεσαν αλάτι και ξύδι και ανάγκασαν τους μελλοθανάτους να τα φάνε. Μια άλλη φορά έριξε κατάδικους σε ένα καζάνι με βραστό λάδι. Το λάδι και τα ξύλα που χρειάστηκαν τα προμήθευσαν οι συγγενείς των θυμάτων. Πριν από 20 χρόνια βρήκε [ο Αλή Πασάς] έναν γέροντα που του έμοιαζε πολύ, του έκοψε το κεφάλι και το έστειλε ως δικό του στους εχθρούς του. Ενώ εκείνοι πανηγύριζαν για τον χαμό του, τους αιφνιδίασε και τους εξόντωσε… Μια μουσουλμάνα Γιαννιώτισσα κατηγορήθηκε πως είχε ερωτικό δεσμό με κάποιον Ιταλό. Ο Αλής πρόσταξε να τη θάψουν ζωντανή ως τον λαιμό. Έπειτα άλειψαν το κεφάλι της με μέλι και την άφησαν εκεί στο έλεος των εντόμων. Ύστερα από 48 ώρες κάλεσε τις Γιαννιώτισσες να την αποτελειώσουν με λιθοβολισμό. Κάποτε, πριν από την άφιξή του στα Γιάννενα, έδωσε εντολή να σουβλίσουν κάποιον για ένα ασήμαντο παράπτωμα και να τον ψήσουν. Ανάγκασε μάλιστα τους γονείς του θύματος να συνδαυλίζουν και να τροφοδοτούν τη φωτιά».

Υ.Γ. Η ιστορία έχει αποδείξει με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι η παθητικότητα απέναντι στις απειλές, ο εφησυχασμός μπροστά στις προκλήσεις και η συνήθεια της υποχώρησης δεν διασφαλίζουν την ειρήνη. Αντιθέτως, συχνά ανοίγουν τον δρόμο σε πολύ μεγαλύτερες συμφορές. Οι πρόγονοί μας πλήρωσαν με αίμα την απώλεια της ελευθερίας τους. Εμείς έχουμε χρέος να μην την αντιμετωπίζουμε ως αυτονόητη ούτε να την παραδώσουμε από φόβο, αδιαφορία ή πολιτική σκοπιμότητα. Γιατί ένας λαός μπορεί να αντέξει πολλά, αλλά όταν συνηθίσει να σκύβει το κεφάλι, κινδυνεύει να ξεχάσει ακόμη και πώς είναι να το κρατά ψηλά. Η ελευθερία δεν χάνεται πάντοτε πρώτα στα πεδία των μαχών. Κάποιες φορές χάνεται πρώτα μέσα στη συνείδηση ενός λαού.

Πηγές – Παραπομπές

  1. Henry Blount – A Voyage into the Levant (1636)
    https://doi.org/10.1093/res/hgac062
  2. Joseph Pitton de Tournefort – Relation d’un voyage du Levant (1717)
    https://www.biodiversitylibrary.org/item/122475
  3. François Pouqueville – Voyage dans la Grèce (1820)
    https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/f/1/1/metadata-71-0000005.tkl
  4. Richard Chandler – Travels in Greece (1776)
    https://eng.travelogues.gr/collection.php?view=218
  5. Richard Pococke – A Description of the East, and Some Other Countries (1743–1745)
    https://library.onassis.org/en/collection-items/description-east-and-some-other-countries
  6. John Cam Hobhouse – A Journey through Albania and Other Provinces of Turkey (1813)
    https://wellcomecollection.org/works/jbsj5d2u
  7. Joseph Pitton de Tournefort – Bibliothèque nationale de France, βιβλιογραφική καταχώριση
    https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb34005007j
  8. Henry Blount – Reading the Ottoman Empire: Intertextuality and Experience in Henry Blount’s Voyage into the Levant (1636), The Review of English Studies
    https://academic.oup.com/res/article/74/313/47/6713148

Από Nikolaos.L

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *