Γράφει ο Ανδρέας Λεοντίου
Την Τρίτη οι Αμερικανοί ψηφίζουν. Οι πολιτικοί τους ετοιμάζουν τις τελευταίες ομιλίες, τα τηλεοπτικά δίκτυα ακονίζουν τα μαχαίρια τους και οι δημοσκόποι προσεύχονται να μην τους διαψεύσουν πάλι οι κάλπες. Εμείς εδώ στην Ελλάδα παρακολουθούμε το έργο από μακριά. Θεατές χωρίς εισιτήριο, αλλά με υποχρεωτική συμμετοχή στα έξοδα της παράστασης! Διότι όταν η Ουάσιγκτον αποφασίζει να ταράξει την παγκόσμια οικονομία, ο λογαριασμός δεν φτάνει μόνο στον Αμερικανό φορολογούμενο. Κάνει μια ωραιότατη υπερατλαντική πτήση και προσγειώνεται στο τραπέζι του Έλληνα οικογενειάρχη. Συνήθως την ώρα που προσπαθεί να αποφασίσει ποιον λογαριασμό θα πληρώσει πρώτο.
Στις 3 Νοεμβρίου διεξάγονται οι λεγόμενες ενδιάμεσες εκλογές. Ο Τραμπ δεν είναι υποψήφιος, αλλά έχει καταφέρει να βρίσκεται στο επίκεντρο ακόμη και μιας κάλπης στην οποία δεν συμμετέχει προσωπικά. Οι Ρεπουμπλικανοί ζητούν να συνεχιστεί η πολιτική του, οι Δημοκρατικοί υπόσχονται να του βάλουν φρένο. Και οι δύο πλευρές μιλούν για το μέλλον της Αμερικής, ενώ εκατομμύρια πολίτες αγωνιούν για το τέλος του μήνα. Το γνώριμο θαύμα της πολιτικής. Οι υποσχέσεις εκτοξεύονται, οι τηλεοπτικές διαφημίσεις κοστίζουν μια περιουσία και ο ψηφοφόρος εξακολουθεί να ψάχνει προσφορές στο σούπερ μάρκετ.
Τα πράγματα για τον Λευκό Οίκο δεν είναι ανέφελα. Στην έρευνα Reuters/Ipsos της 26ης Οκτωβρίου, μόλις το 32% των ερωτηθέντων εγκρίνει το έργο του Τραμπ, ενώ οι Δημοκρατικοί προηγούνται με 53% έναντι 44% μεταξύ των πιθανών ψηφοφόρων στην εθνική ερώτηση για το Κογκρέσο. Αυτά βέβαια είναι δημοσκοπήσεις, όχι αποτελέσματα. Σημασία έχει ποιες συγκεκριμένες περιφέρειες και πολιτείες θα κερδίσει κάθε κόμμα. Ένα πράγμα όμως αποτυπώνεται καθαρά. Το 73% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι το κόστος ζωής πηγαίνει προς τη λάθος κατεύθυνση. Κάπου εκεί αρχίζουν να ξεθωριάζουν τα μεγάλα συνθήματα. Γιατί ο πολίτης μπορεί να χειροκροτήσει μια εντυπωσιακή ομιλία, αλλά στο ταμείο του καταστήματος το χειροκρότημα δεν γίνεται δεκτό ως μέσο πληρωμής.
Και σαν να μην έφταναν οι εσωτερικοί πονοκέφαλοι, υπάρχει και το Ιράν. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει βάλει φωτιά όχι μόνο στις διεθνείς σχέσεις, αλλά και στις ενεργειακές αγορές. Το πετρέλαιο, τα καύσιμα, οι μεταφορές και η αβεβαιότητα για τις θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το ποιος έχει δίκιο στις τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις. Οι Ρεπουμπλικανοί υπερασπίζονται τις στρατηγικές επιλογές της κυβέρνησης, ενώ οι Δημοκρατικοί καταγγέλλουν το κόστος και τις συνέπειές τους. Στο μεταξύ ο Αμερικανός οδηγός πληρώνει ακριβότερο καύσιμο. Η υπερδύναμη μπορεί να διαθέτει αεροπλανοφόρα, πυραύλους και δορυφόρους. Ακόμη όμως δεν έχει εφεύρει τρόπο να γεμίζει δωρεάν το ρεζερβουάρ του πολίτη της.
Το πρόβλημα είναι ότι ούτε εμείς έχουμε ανακαλύψει τέτοιο τρόπο. Ο Ευρωπαίος πληρώνει τις αναταράξεις στην ενέργεια, ο Έλληνας επαγγελματίας υπολογίζει πόσο θα του κοστίσει η επόμενη παραγγελία και ο συνταξιούχος κοιτάζει με καχυποψία τον θερμοστάτη πριν τον ανεβάσει. Μπορεί η αμερικανική κάλπη να απέχει χιλιάδες χιλιόμετρα από την Αθήνα, αλλά οι διεθνείς τιμές δεν χρειάζονται διαβατήριο για να περάσουν τα σύνορα. Και κάπως έτσι ο Έλληνας, που δεν μπορεί να εκλέξει ούτε έναν δημοτικό σύμβουλο στην Ουάσιγκτον, ανακαλύπτει ότι συμμετέχει κανονικότατα στις οικονομικές συνέπειες των αποφάσεών της. Δημοκρατία εξ αποστάσεως, με αντικαταβολή!
Ας δούμε όμως και το πολιτικό ζουμί. Αν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, θα μπορούν να δυσκολεύουν τη νομοθετική ατζέντα του Τραμπ και να ελέγχουν αυστηρότερα την κυβέρνησή του. Αν αποκτήσουν και τη Γερουσία, θα μεγαλώσουν τα εμπόδια σε περισσότερα μέτωπα. Ο Τραμπ φυσικά δεν θα παραδώσει τα κλειδιά του Λευκού Οίκου. Θα παραμείνει πρόεδρος, με σημαντικές εξουσίες και δικαίωμα βέτο. Απλώς μπορεί να ανακαλύψει ότι άλλο πράγμα είναι να διατάζεις και άλλο να βρίσκεις πρόθυμους να σου ψηφίζουν όσα ζητάς.
Το πιο ενδιαφέρον; Σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα του Reuters, ο Λευκός Οίκος προετοιμάζει ήδη τρόπους άσκησης πολιτικής μέσω εκτελεστικών αποφάσεων, σε περίπτωση που αλλάξουν οι κοινοβουλευτικές ισορροπίες. Δασμοί, μεταναστευτικό, στεγαστική πολιτική και κρατικές δαπάνες βρίσκονται στο τραπέζι, με τους νομικούς συμβούλους να εξετάζουν τα όρια των προεδρικών αρμοδιοτήτων. Με άλλα λόγια, ενώ οι πολιτικοί ζητούν την ψήφο του λαού, οι επιτελείς τους εξετάζουν ήδη πώς θα κινηθούν αν ο λαός δεν τους δώσει ακριβώς το αποτέλεσμα που επιθυμούν. Όλα αυτά βέβαια υπό τον έλεγχο των δικαστηρίων και του Συντάγματος. Διότι ακόμη και στην Ουάσιγκτον η υπογραφή του προέδρου δεν αποτελεί μαγικό ραβδί.
Από την άλλη, αν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, η κυβέρνηση θα έχει μεγαλύτερη ευχέρεια να προωθήσει τις επιλογές της. Δεν θα αποκτήσει όμως το δικαίωμα να διατάξει τις τιμές να κατέβουν ούτε να εξαφανίσει με ένα προεδρικό διάταγμα τις συνέπειες των πολέμων. Εκεί βρίσκεται και η μεγάλη φάρσα των προεκλογικών υποσχέσεων. Οι πολιτικοί παρουσιάζουν την κάλπη σαν το κλειδί που ανοίγει όλες τις πόρτες, αλλά ξεχνούν να αναφέρουν πόσες από αυτές έχουν σκουριάσει.
Για την Ελλάδα, η υπόθεση δεν τελειώνει στην ακρίβεια. Τουρκία, Ανατολική Μεσόγειος, ΝΑΤΟ, εξοπλισμοί και ενεργειακές διαδρομές περνούν από αποφάσεις στις οποίες η Ουάσιγκτον διατηρεί σημαντικό ρόλο. Το αποτέλεσμα των εκλογών μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο λήψης αυτών των αποφάσεων, όχι όμως να εξαφανίσει τα συμφέροντα που τις καθορίζουν. Και καλό θα ήταν να το θυμόμαστε κάθε φορά που κάποιος στην Αθήνα παρουσιάζει μια αμερικανική εκλογική αναμέτρηση περίπου σαν να πρόκειται να ψηφιστεί εκεί η λύση όλων των ελληνικών προβλημάτων.
Την Τρίτη το βράδυ οι οθόνες θα γεμίσουν κόκκινα και μπλε χρώματα. Κάποιοι θα πανηγυρίζουν, άλλοι θα αναζητούν δικαιολογίες και οι πολιτικοί αναλυτές θα μας εξηγούν με περισσή αυτοπεποίθηση γιατί συνέβη ακριβώς αυτό που αρκετοί δεν είχαν προβλέψει.
Ο Αμερικανός θα ξυπνήσει την επόμενη ημέρα με νέο πολιτικό συσχετισμό και τους παλιούς του λογαριασμούς. Ο Ευρωπαίος θα περιμένει να δει τι σημαίνουν όλα αυτά για την ενέργεια και την οικονομία. Ο Έλληνας θα συνεχίσει να μετράει τα ευρώ του, με την ελπίδα να μη χρειαστεί να χρηματοδοτήσει άλλη μία παγκόσμια κρίση χωρίς να τον ρωτήσει κανείς.
Στην Ουάσιγκτον θα μετράνε ψήφους. Εδώ θα μετράμε τα ρέστα. Και το χειρότερο; Δεν χρειάζεται καν να αγοράσουμε εισιτήριο για να πληρώσουμε το ταξίδι!