Γράφει ο Ανδρέας Λεοντίου
Φανταστείτε για μια στιγμή το σκηνικό. Στην Άγκυρα ο Ερντογάν έχει κάθε λόγο να κοιτάζει προς την Ουάσινγκτον με εκείνο το χαμόγελο του ανθρώπου που πιστεύει πως έχει βρει την άκρη του. Στον Λευκό Οίκο βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ με τον οποίο διατηρεί προσωπική επικοινωνία. Στην αμερικανική πρεσβεία της Τουρκίας βρίσκεται ο Τομ Μπάρακ που βλέπει δυνατότητες επαναπροσέγγισης στα εξοπλιστικά. Τα F-35 παραμένουν το μεγάλο τουρκικό όνειρο και όλα δείχνουν πως το παζάρι μπορεί να συνεχιστεί με καλές προϋποθέσεις. Ώσπου ανοίγουν οι κάλπες στην Αμερική και εμφανίζεται εκείνος ο ενοχλητικός παράγοντας που χαλάει τα ωραία σχέδια των ισχυρών. Ο ψηφοφόρος!
Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου έφεραν τους Δημοκρατικούς στην πλειοψηφία τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας. Ο Τραμπ δεν έχασε την προεδρία του ούτε βέβαια παρέδωσε τα κλειδιά του Λευκού Οίκου. Έχασε όμως την κομματική πλειοψηφία στο Κογκρέσο και μαζί της ένα σημαντικό μέρος της πολιτικής ευχέρειας που απολάμβανε. Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι είχαν τα δικά τους προβλήματα. Ακρίβεια, λογαριασμούς, κόστος ζωής και έναν πόλεμο με το Ιράν που επιβάρυνε την οικονομία. Δεν πήγαν στις κάλπες για να κάνουν χάρη στην Αθήνα ή να στενοχωρήσουν τον Ερντογάν. Το αποτέλεσμα όμως έχει συνέπειες πολύ πέρα από τα αμερικανικά σύνορα.
Στην Τουρκία το κατάλαβαν γρήγορα. Ο τουρκικός Τύπος άρχισε ήδη να εξετάζει τις δυσκολίες που μπορεί να δημιουργήσει η νέα κοινοβουλευτική πραγματικότητα στις σχέσεις της Άγκυρας με την Ουάσινγκτον. Βλέπετε ο Ερντογάν είχε επενδύσει στην προσωπική σχέση με τον Τραμπ. Μόνο που η αμερικανική δημοκρατία έχει μια εκνευριστική ιδιαιτερότητα για όσους συνηθίζουν να συνεννοούνται αποκλειστικά με τον αρχηγό. Ο πρόεδρος δεν είναι ιδιοκτήτης ολόκληρου του κράτους!
Μπορεί να σηκώνει το τηλέφωνο στον Ερντογάν. Μπορεί να τον υποδέχεται με χαμόγελα και να συζητά συμφωνίες δισεκατομμυρίων. Όταν όμως η κουβέντα φτάσει στα εξοπλιστικά προγράμματα, στις κυρώσεις και στις δεσμεύσεις της αμερικανικής νομοθεσίας, εμφανίζονται βουλευτές και γερουσιαστές που έχουν δικαίωμα να ζητούν εξηγήσεις. Ορισμένοι μάλιστα δεν συγκινούνται ιδιαίτερα από τις θερμές προσωπικές σχέσεις των δύο προέδρων.
Στο κέντρο αυτής της ιστορίας βρίσκεται ο Τομ Μπάρακ. Ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα και στενός συνεργάτης του Τραμπ είχε προκαλέσει αντιδράσεις στο Κογκρέσο με τις δημόσιες τοποθετήσεις του για την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35. Αμερικανοί νομοθέτες ζήτησαν διευκρινίσεις για το κατά πόσον οι δηλώσεις του αντανακλούσαν την επίσημη πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών. Εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας. Ο κύριος Μπάρακ μπορεί να δείχνει στον Ερντογάν τον δρόμο προς τα F-35. Δεν μπορεί όμως να εξαφανίσει τους S-400 από την τουρκική επικράτεια με ένα διπλωματικό χαμόγελο!
Η αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων παραμένει ο βασικός κόμπος στις αμερικανοτουρκικές εξοπλιστικές σχέσεις. Η Άγκυρα επιθυμεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς χωρίς να εγκαταλείψει εύκολα όσα έχει ήδη αποκτήσει από τη Μόσχα. Θέλει δηλαδή να κρατήσει ανοιχτές όλες τις πόρτες. Μόνο που στην Ουάσινγκτον ορισμένες πόρτες έχουν νόμους αντί για πόμολα!
Η υπόθεση των κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN δείχνει πόσο σύνθετη είναι η κατάσταση. Τον Ιούλιο εγκρίθηκε η εξαγωγή ογδόντα αμερικανικών κινητήρων F110 παρά τις αντιρρήσεις που είχαν διατυπωθεί. Αυτό σημαίνει πως δεν υπάρχει κάποιο μαγικό ελληνικό ή κοινοβουλευτικό βέτο που σταματά κάθε αμερικανική συνεργασία με την Τουρκία. Σημαίνει όμως επίσης ότι οι επόμενες αποφάσεις θα εξετάζονται μέσα σε διαφορετικό πολιτικό περιβάλλον. Η Ουάσινγκτον δεν έγινε ξαφνικά φιλελληνική πρωτεύουσα. Απλώς η Άγκυρα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι μια συμφωνία κορυφής θα περνά πάντοτε χωρίς αντιστάσεις.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό ήρθε και μια σημαντική είδηση για την Ελληνική Ομογένεια. Επτά πολιτικοί ελληνικής καταγωγής εξελέγησαν στο νέο αμερικανικό Κογκρέσο! Ο Κρις Παππάς επικράτησε στο Νιου Χάμσαϊρ και από τον Ιανουάριο θα βρίσκεται στη Γερουσία. Είναι η πρώτη φορά από το 2013 που ένας Ελληνοαμερικανός αποκτά θέση στο συγκεκριμένο σώμα. Στη Βουλή επανεξελέγησαν οι Γκας Μπιλιράκης, Νικόλ Μαλλιωτάκη, Μάικ Χαριδόπουλος και Τζίμι Πατρόνης από τους Ρεπουμπλικανούς, καθώς και οι Ντίνα Τάιτους και Μάγκι Γκούντλαντερ από τους Δημοκρατικούς.
Επτά πρόσωπα με ελληνικές ρίζες στα αμερικανικά νομοθετικά έδρανα. Ακούγεται εντυπωσιακό και ασφαλώς αποτελεί λόγο ενδιαφέροντος για τον Ελληνισμό. Ας συγκρατήσουμε όμως λίγο τα νταούλια γιατί στην Ελλάδα έχουμε μια παλιά συνήθεια. Μόλις ακούσουμε ελληνικό επίθετο στο εξωτερικό αρχίζουμε να συμπεριφερόμαστε λες και ο άνθρωπος έχει ορκιστεί να υπηρετεί το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών. Ο ομογενής πολιτικός δεν είναι διπλωματικός υπάλληλος της Αθήνας με αμερικανικό διαβατήριο!
Η ουσία βρίσκεται στις πράξεις. Ο Κρις Παππάς και ο Γκας Μπιλιράκης έχουν αναπτύξει κοινοβουλευτική δράση για θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος. Η Ντίνα Τάιτους έχει κινηθεί ενεργά σε ζητήματα ελέγχου των εξοπλιστικών σχέσεων με την Τουρκία. Υπάρχουν επίσης Ρεπουμπλικανοί ομογενείς που έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για συγκεκριμένες πωλήσεις αμερικανικού στρατιωτικού υλικού στην Άγκυρα. Όμως η κοινή καταγωγή δεν εξαφανίζει τις κομματικές διαφορές ούτε μετατρέπει όλες τις δηλώσεις σε ουσιαστικές παρεμβάσεις.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη δοκιμασία της Ομογένειας. Διότι είναι εύκολο να φωτογραφίζεσαι με μια γαλανόλευκη, να μιλάς συγκινημένος για τους προγόνους σου και να απολαμβάνεις το χειροκρότημα σε μια ελληνική εκδήλωση. Η πραγματική πολιτική αρχίζει όταν πρέπει να διαλέξεις αν θα συγκρουστείς με την ηγεσία του κόμματός σου για ένα ζήτημα που αφορά την Ελλάδα ή την Κύπρο. Η σημαία στη δεξίωση κοστίζει ελάχιστα. Η πολιτική υπογραφή μπορεί να κοστίσει πολύ περισσότερο!
Για την Αθήνα ανοίγεται λοιπόν ένα πεδίο διπλωματικής δραστηριότητας που απαιτεί σοβαρότητα. Το Αιγαίο δεν πρόκειται να ηρεμήσει επειδή άλλαξε η κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην Αμερική. Η Τουρκία δεν θα εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις της επειδή εξελέγη ο Παππάς. Η Κύπρος δεν θα απαλλαγεί από την κατοχή επειδή ένας Αμερικανός γερουσιαστής έχει ελληνική καταγωγή. Όποιος πιστεύει κάτι τέτοιο μάλλον έχει μπερδέψει την εξωτερική πολιτική με οικογενειακή συγκέντρωση ομογενών!
Εκείνο που μπορεί να αλλάξει είναι η δυνατότητα άσκησης πίεσης σε συγκεκριμένα ζητήματα. Στις αμερικανικές πωλήσεις όπλων προς την Τουρκία. Στην εφαρμογή των κυρώσεων. Στις σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών με την Κυπριακή Δημοκρατία. Στην ενεργειακή και αμυντική συνεργασία της Ανατολικής Μεσογείου. Στην ανάγκη να ακούγονται μέσα στο Κογκρέσο και οι ελληνικές θέσεις όταν η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει τις δικές της απαιτήσεις ως αυτονόητες.
Αυτό προϋποθέτει μια ελληνική διπλωματία που δεν θα περιορίζεται σε χαμόγελα και φωτογραφίες. Χρειάζεται διαρκής επαφή με Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς. Χρειάζεται αξιοποίηση των ομογενειακών οργανώσεων και συνεργασία με νομοθέτες που έχουν αποδεδειγμένο ενδιαφέρον για την ασφάλεια της περιοχής. Κυρίως χρειάζεται να γνωρίζουμε τι ακριβώς ζητούμε από κάθε αμερικανικό κέντρο εξουσίας.
Γιατί υπάρχει και η άλλη πλευρά. Η Τουρκία παραμένει σημαντικός παράγοντας για την αμερικανική στρατηγική. Διαθέτει ισχυρή στρατιωτική παρουσία, γεωγραφική θέση και ρόλο στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής. Ο Τραμπ εξακολουθεί να έχει σημαντικές προεδρικές αρμοδιότητες. Ο Μπάρακ εξακολουθεί να εκπροσωπεί την αμερικανική κυβέρνηση στην Άγκυρα. Όποιος βιάζεται να ανακοινώσει την πλήρη διπλωματική ήττα του Ερντογάν επειδή οι Δημοκρατικοί κέρδισαν το Κογκρέσο, μάλλον ετοιμάζεται να προσγειωθεί χωρίς αλεξίπτωτο!
Η διαφορά είναι πως τώρα η τουρκική ηγεσία θα πρέπει να υπολογίζει περισσότερους συνομιλητές και περισσότερες πιθανές αντιστάσεις. Αυτή ακριβώς την αλλαγή εξετάζουν με προβληματισμό τουρκικές αναλύσεις. Δεν πρόκειται για βεβαιότητα ελληνικής υπεροχής. Πρόκειται για μια νέα δυνατότητα που η Αθήνα οφείλει να αξιολογήσει με προσοχή.
Ο Ερντογάν μπορεί να έχει τον Τραμπ στο τηλέφωνο. Η Ελλάδα όμως έχει λόγους να επενδύσει και σε εκείνους που θα ελέγχουν τις αποφάσεις του Λευκού Οίκου.
Η ιστορία αυτή έχει τελικά μια απλή αλλά σοβαρή κατάληξη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι ούτε ελληνικό προτεκτοράτο ούτε προσωπικό τσιφλίκι του Ερντογάν. Οι αμερικανικές αποφάσεις λαμβάνονται μέσα από θεσμούς, ανταγωνιστικά συμφέροντα και πολιτικές συγκρούσεις. Η Ελλάδα χρειάζεται να βρίσκεται παρούσα σε αυτές τις διαδικασίες με καθαρές θέσεις και σταθερούς στόχους.
Αν οι επτά ομογενείς συμβάλουν ουσιαστικά σε αυτή την προσπάθεια, η εκλογή τους θα αποκτήσει πραγματικό πολιτικό βάρος. Αν αρκεστούμε στις συγχαρητήριες ανακοινώσεις, σε λίγους μήνες θα έχουμε ξεχάσει ακόμη και τις φωτογραφίες.
Γιατί τα εθνικά συμφέροντα δεν προστατεύονται με ευχές. Προστατεύονται με σχέδιο, επιμονή και πολιτική ισχύ.
Όσο για τον Ερντογάν, η τελευταία εκλογική αναμέτρηση του υπενθύμισε κάτι που κάθε έμπειρος πολιτικός γνωρίζει αλλά συχνά προτιμά να ξεχνά.
Μπορεί να έχεις εξαιρετικές σχέσεις με τον ένοικο του Λευκού Οίκου. Αυτό δεν σημαίνει ότι σου ανήκει ολόκληρη η πολυκατοικία!
Reuters – Αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές 2026
https://www.reuters.com/legal/government/democrats-seize-congress-sweeping-midterm-repudiation-trump-2026-11-04/
Καθημερινή – Οι επτά Ελληνοαμερικανοί στο Κογκρέσο
https://www.ekathimerini.com/politics/1320271/seven-greek-americans-elected-to-us-congress/
Καθημερινή – Hellenic Caucus και εξοπλισμοί Τουρκίας
https://www.ekathimerini.com/in-depth/1308692/greek-congressional-caucus-fractures-over-jet-engine-sale-to-turkey/
Καθημερινή – Αντιδράσεις για τις δηλώσεις Μπάρακ
https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1303641/congressional-concern-grows-over-barrack-comments-on-turkey-f-35s/
Turkish Minute – Τουρκική ανάλυση για τις εκλογές
https://www.turkishminute.com/2026/11/04/democratic-sweep-puts-erdogans-reliance-on-trump-to-the-test/